جامع شتات جلد 10 صفحه 220

میان است. و این معنی دقیق است(1).

58- سؤال:

58- سؤال: شیخ شهید(ره) در الفیّه گفته است: «الرابع مسح مَقْدم شعر الرأس حقیقهً أو حکماً، أو بشرته، ببقیّه البلل و لو باصبع، أو منکوساً»، چه معنی دارد؟ و کلمۀ «منکوساً» عطف به چه چیز است؟

جواب:

جواب: بدان که لفظ رأس (مانند ید و رجل و امثال آن ها) [چند](2)

اطلاق دارد. و ظاهر این است که حقیقت است در مجموع ما فوق مذبح. و لکن هر جزوی از آن، اسم علیحده دارد که یکی از آن اجزاء، وجه است؛ و آن هم مثل رأس حقیقت در مجموع صفحۀ [مواجهه](3)

است، و آن هم مشتمل است بر اجزاء چند که هر یک اسمی دارند مثل عین، و انف، و فم، و غیر آن. و همچنین ید نام مجموع از منکب تا به آخر است، و مشتمل است بر عضد و ساق و کف و غیر آن.

و لکن شایع در عرف عام این است که رأس، اسم یک جزء خاص(4) از آن رأسی که در برابر تن است، نیز هست و آن منبت شعر است که مو در آن می روید. پس فوق پیشانی که مو در آن می روید آن را رأس می گویند نیز به اطلاق دیگر و وضع علیحده. و ما تحت آن را جبهه می گویند. و ما تحت آن را حاجب، و هکذا. و چون محل روئیدن مو در اشخاص مختلف است که بعضی موی سر آن ها نزدیک به ابرو می روید، و بعضی مو