جامع شتات جلد 10 صفحه 235

1- اما ابان بن عثمان در میان این افراد نیست که در نظر علامه ضعیف است.

2- یعنی سؤال شماره 74 که بلافاصله خواهد آمد.

3- در نسخه: اجتمعت.

4- متأسفانه ابان بن عثمان در میان همین دوازده نفر است که مورد تضعیف علامه است.

74- سؤال:

74- سؤال: چه چیز است معنی «اَجمعت العصابۀ علی تصحیح ما یصحّ عنه» به حسب جوهر لفظ؟ جناب شیخ المشایخ شیخ جعفر فرموده که فرقی نیست بین «اجمعت العصابۀ علی تصحیح ما یصح عنه» و «اجعمت العصابۀ علی تصدیقه» و عبارت اخر[ا]ی یکدیگرند. در نزد جناب صاحبی ام فرق مابین عبارتین هست یا نه؟-؟

جواب:

جواب: مشهور در تفسیر این لفظ این است که روایتی که در سند او یکی از این اشخاص باشد، و سند روایت از صاحب کتب احادیث تا به آن شخص، صحیح باشد دیگر ما بعد آن شخص را تا برسد به امام، ملاحظه نمی کنند. و آن حدیث را وصف به صحت می کنند. هر چند آن اشخاص که ما بعد آن شخص هستند تا به امام مجهول الحال باشند، یا ضعیف باشند به اصطلاح متأخرین. مثلاً شیخ در تهذیب در کتاب تجارت روایتی [نقل] کرده است از حسین بن سعید، از صفوان، از ایوب بن راشد، از میسره، یا از میسّر بیّاع الزُطّی، از حضرت صادق علیه السلام. و ایوب بن راشد و میسره هر دو مجهول الحالند. و میسّر هر چند در تهذیب هست و لکن ذکر او در کتب رجال معلوم نیست، پس مهمل خواهد بود. و لکن سند حدیث تا به صفوان صحیح است.

و ظاهر این است که این صفوان، صفوان بن یحیی باشد. و او از جملۀ کسانی است که کشّی اجماع عصابه بر یصحّ عنه، نقل کرده. پس این حدیث صحیح خواهد بود.

و همچنین است هرگاه ارسال بعد از آن راوی باشد مثل این سند؛ علی بن ابراهیم، عن ابیه، عن ابن ابی عمیر، عن جمیل بن درّاج، عن بعض اصحابنا، عن ابی عبد الله علیه السلام. و هکذا.

و مراد از این صحت، صحت به اصطلاح قدماء است؛ یعنی حدیث معتبر است و معتمد علیه است. و این اصطلاح متأخّرین در زمان کشّی نبوده.

و بعضی گفته اند در تفسیر آن که مراد این است که همان شخص ثقه است، یعنی