جامع شتات جلد 10 صفحه 257

1- دو تعریف دیگر عبارتند از: الف: اجتناب از همۀ محرّمات. ب: اجتناب از کبایر و عدم اصرار بر صغایر.- برای شرح بیشتر رجوع کنید به مسئلۀ 26 کتاب القضاء (مجلد هشتم از این مجلدات).

2- مقبولۀ عمر بن حنظله، وسائل، ج 17 ص 107- 106 ح 33334. ط آل البیت.

3- در نسخه: آن.

4- در نسخه: علم.

الَّذِی حَکَمَا بِهِ، الْمُجْمَعُ عَلَیْهِ عِنْدَ أَصْحَابِکَ، فَیُؤْخَذُ بِهِ مِنْ حُکْمِنَا، وَ یُتْرَکُ الشَّاذُّ» الَّذِی لَیْسَ بِمَشْهُورٍ عِنْدَ أَصْحَابِکَ. فَإِنَّ الْمُجْمَعَ عَلَیْهِ لَا رَیْبَ فِیهِ».

و بعد از آن، راوی می گوید: «قُلْتُ فَإِنْ کَانَ الْخَبَرَانِ عَنْکُمْ مَشْهُورَیْنِ قَدْ رَوَاهُمَا الثِّقَاتُ عَنْکُمْ. قَالَ: یُنْظَرُ فَمَا وَافَقَ حُکْمُهُ حُکْمَ الْکِتَابِ وَ السُّنَّهِ، وَ خَالَفَ الْعَامَّهَ، فَیُؤْخَذُ بِهِ»(1). الحدیث.

89- سؤال:

89- سؤال: بیان فرمایند که در بحث «استثناء عقیب جُمل متعاطفۀ» در استدلال سید مرتضی(ره) نقل آیۀ «إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلیکُمْ بِنَهَرٍ»(2)، در قوانین فرموده اید و حکم فرموده اید که استثناء «إِلاَّ مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَهً بِیَدِهِ» از جملۀ ثانیه است. و ظاهر این است که آن استثناء از جملۀ اولی باشد و تصریح به آن کرده بیضاوی و غیره. معلوم نیست که به چه جهت جزم به خلاف ظاهر و کلام مفسرین فرموده اند-؟

جواب:

جواب: من چنین حکمی را کجا کرده ام؟! من نقل استدلال سید را کرده ام که گفته است که گاهی استثناء عقیب جُمل، راجع به مجموع جمل شده است و استعمال شده است در آن، چنان که در آیۀ «أُولئِکَ جَزاؤُهُمْ أَنَّ عَلَیْهِمْ لَعْنَهَ اللَّهِ»(3) الایه. و گاهی استعمال شده در رجوع با اخیره، چنان که در آیۀ «إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلیکُمْ بِنَهَرٍ». من در توجیه کلام سید، این را در حاشیه گفته ام که شاید مراد سید استثناء از مفهوم جملۀ اخیره باشد، یعنی «وَ مَنْ طْعَمَهُ فَلَیْسَ مِنِّی إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَهً بِیَدِهِ»، و الا بی وجه خواهد بود. و استثناء به جملۀ اول، الصق است چنان که بعض مفسّرین ذکر کرده اند.

با این همه توجیهات و تدبیرات من از برای سیّد، چه عجب که این حکم را به من