جامع شتات جلد 10 صفحه 268

1- نام دورۀ اول همین جامع الشتات. مرادش مسئله شماره 31 همین مجلد است.

2- از این جا معلوم می شود که «جواب سؤالات= جامع الشتات» را خودش جمع و تدوین نکرده، منشیانش انجام داده اند.

3- مرادش پاسخی است که در مسئله شماره 31 همین مجلد، داده است. در آن جا در تعلیقه عرض کردم که نیاز نبود برای حفاظت از یک حدیث ضعیف این همه شبهه در انساب سادات، بل همۀ مردم، ایجاد شود.

کند با کلیّات دینیّه و قواعد شرعیه و ضوابط عقلیه. پس طرح(1) آن ها اولی است(2).

و بر فرض ورود آن ها از امام، تاویل آن ها موکول است به ایشان. و بر ظاهر آن ها نباید عمل کرد والله العالم باحکامه.

97- سؤال:

97- سؤال: از عیون اخبار الرضا، حدیثی نقل شده که روای گفت: «سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا عَلَیْهِ السَّلَام عَنْ زِیَارَهِ فَاطِمَهَ بِنْتِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ(عَلَیْهِ السَّلَام) بِقُمَّ»(3) و آن چه در السنۀ روضه خوان ها مشهور است آن است که حضرت معصومه از مدینه به ارادۀ دیدن برادر بزرگوار خود بیرون آمدند. و وقتی که به قم رسیدند خبر شهید شدن آن حضرت در طوس به او رسید. در قم چند روز مکث کردند و وفات کردند. وجه جمع چگونه است؟

جواب:

جواب: آخوند ملا محمد باقر(ره) در بحار دو حدیث نقل کرده (بل که سه حدیث) از حضرت امام رضا علیه السلام که دلالت می کند بر این که در حیات آن حضرت، فاطمه بنت موسی بن جعفر علیهما السلام در قم مدفون شده بود. و خلاف آن را نقل نکرده اند.

98- سؤال:

98- سؤال: انحناء برای تعظیم مخلوق به قدر رکوع، حرام است یا نه؟-؟ واجب است بر کسی که می بیند که در روضات مقدسه عوام انحناء به قدر رکوع به عمل می آورند، نهی از آن بکند یا نه؟-؟

جواب:

جواب: هرگاه به قصد رکوع نباشد، حرمت آن معلوم نیست. و ظاهر عبارت دعای بعد از نماز زیارت که فرموده اند «اللَّهُمَّ إِنِّی صَلَّیْتُ وَ رَکَعْتُ وَ سَجَدْتُ لَکَ وَحْدَکَ لَا