جامع شتات جلد 10 صفحه 271

1- احتمالاً «مقرّب» باشد.

2- در نسخه: دلم.

102- سؤال:

102- سؤال: این «مسوَّده»(1) به صیغۀ اسم مفعول باب تفعیل، صحیح است استعمال آن؟ با وجود آن که [«تسوّد»(2)] و [«سوِّد»(3)]

به صیغۀ امر، و «لا تسوِّد» به صیغۀ نهی، استعمال شده در لغت و ادعیۀ مأثوره. با وجود این، «مسوِدّه» به صیغۀ اسم فاعل، مفعول را انکار کردن و حکم کردن که در همۀ مواضع باید «مسوِدّه» اسم فاعل باب افعلال باشد، راه دارد یا نه؟-؟

جواب:

جواب: ظاهر این است که سؤال از استعمال متعارف باشد که مسوّدۀ کتاب و کتابت باشد که در اول فکر، آن را می نویسند و تغییر و تبدیل می کنند، و حکّ و اصلاح، و الحاق در بین سطور و حواشی، اسقاط و تبدیلات را جا می دهند، و به این سبب صفحه سیاه می شود. یعنی مواضعی که متعارف است که سفید باید گذاشت (مثل حواشی و مابین سطور) آن ها هم نوشته می شود و صفحه سیاه می شود. و ظاهر این است که مراد معترض این باشد که این را مسوِّده به صیغۀ اسم فاعل باب افعلال باید گفت.

و سخن معترض وجیه است. هر چند به صیغۀ اسم مفعول باب تفعیل هم خالی از وجه نیست، لکن صیغۀ اسم فاعل باب افعلال اَبلغ و اوجه و احسن است. به جهت آن که باب افعلال موضوع است از برای لزوم و مبالغه. و باب تفعیل موضوع است از برای تعدیه (و گاهی هم از برای نسبت هم می آید مثل تفسیق، و تعدیل، و تکذیب)، و چون در معنی تعدیه قصد و اِخبار ملحوظ است، پس معنی «فرّحتهُ» این است که او را شاد کردم. و معنی «سوّدته» این است که آن را سیاه کردم. و در مسودّۀ کتابت و کتاب، سیاه کردن حواشی و مابین سطور، مقصود نیست. و به قصد سیاه کردن، کاتب آن مواضع را سیاه نمی