جامع شتات جلد 10 صفحه 307

1- در نسخه: معنی را.

2- این شعر در دیوان حافظ پیدا نشد.

3- بنابر این، میرزا(ره) با ادبیات آنان سخن می گوید بدون آن که خودش به این اصطلاحات ارزشی قائل باشد. و بحث او مانند بحث یک مسلمان است که دربارۀ اشعار «گوتۀ آلمانی» با ادبیات و افکار و اصطلاحات خود گوته، بحث می کند.

پس می گوید که ای ساقی ما در حدیث سرو، گل و لاله که [معشوقات](1) مجازیه است، مشغولیم در کنار آب روان و سبزه زار و صحبت یار خوش صورت. پس الحال که نو عروس چمن که صورت محبوب مجازی است حدّ حسن یافت (و مراد از چمن دار دنیای فانی است و نو عروس آن مستلذات این دار غرور است) و چون حسن آن ها به حد کمال در نظر آمد الحال وقت است که برسیم به مشاهدۀ جمال محبوب حقیقی. پس به ما از می معرفت بده تا به مقصود رسیم.

115- سؤال:

115- سؤال: بعضی از تبعۀ اخباریین می گویند در مقام طعن به مجتهدین که در حدیث «القضاۀ اربعۀ» که در چهار جا لفظ «علم» و «لا یعلم» مذکور است، مجتهدین لفظ علم را بر معنی «ظنّ» حمل کرده اند، و حال آن که احدی از اهل لغت و اهل لسان لفظ علم را در ظنّ استعمال نکرده است. آیا این سخن اصلی دارد یا نه؟-؟ و آیا استعمال لفظ علم در ظنّ جایز است یا نه؟-؟

جواب:

جواب: سبحانک هذا بهتان عظیم. این حدیث مخیف چنان که در تهذیب روایت شده است این است که حضرت صادق علیه السلام فرمود: «الْقُضَاهُ أَرْبَعَهٌ؛ ثَلَاثَهٌ فِی النَّارِ وَ وَاحِدٌ فِی الْجَنَّهِ. [رَجُلٌ قَضَی بِجَوْرٍ وَ هُوَ یَعْلَمُ، فَهُوَ فِی النَّارِ، وَ رَجُلٌ قَضَی بِجَوْرٍ وَ هُوَ لَا یَعْلَمُ أَنَّهُ قَضَی بِالْجَوْرِ فَهُوَ فِی النَّارِ]، وَ رَجُلٌ قَضَی بِالْحَقِّ وَ هُوَ [لَا] یَعْلَمُ فَهُوَ [فِی النَّارِ وَ رَجُلٌ قَضَی بِالْحَقِّ وَ هُوَ یَعْلَمُ فَهُوَ] فِی الْجَنَّهِ»(2). و ترجمۀ آن این است که: قاضی ها که مرافعه می کنند میان مردم، چهار قسم اند، سه قسم از آن ها در آتش است و یک قسم از آن ها در بهشت است:

اول: مردی که حکم کند به خلاف حق و بداند که خلاف حق است، یعنی تمیز حق