جامع شتات جلد 10 صفحه 69

1- تا این جا جواب اصل نامه بود که به محور دو مسئلۀ بزرگ «عمل به احتیاط و اجتهاد و تقلید»، و «ارسطوئیات و صدرویات» را جواب داد.

2- از این جا به بعد، جواب سؤال های فقهی چهارده گانه ملا علی نوری را می دهد که به ضمیمۀ نامه مزبور فرستاده است. برای رعایت شماره های مسلسل کتاب، رقم 38 را آوردم.

وجهه، آیا همین موجب اطمینان هست، یا نه بل که باید احتیاط کرد و اصل نمازها را هم قضا کرد به جهت خروج از مخالفت مشهور که قائل به بطلان اصل نمازاند و واجب می دانند اعادۀ آن را.

و آیا مراعات این احتیاط، اهمّ است که هر دو را قضا کند به جهت خروج از خلاف مشهور-؟ یا این احتیاط اهم است که اوقات را صرف نماز احتیاط فقط کند (به جهت آن که نظر به دلیل، اظهر است و کردن نماز اصل، مفوّتِ مساوی آن مقدار است از نماز احتیاط)-؟

و جواب آن این است که: این مسئله راجع می شود به «جواز تطوّع در وقت فریضه»، به جهت آن که بنابر قول به بطلان اصل نماز به سبب اخلال به نماز احتیاط، قضای اصل نماز واجب است، و دیگر قضای نماز احتیاط بر او واجب نیست. و لکن مستحب است از راه احتیاط از خلاف. و بنابر مختار که صحت اصل صلوۀ است، بالعکس است. و مشهور در «تطوّع در وقت فریضه» بطلان است مطلقا. و اقوی در نزد حقیر بطلان است هرگاه مانع فریضه باشد، نه مطلقا. و مفروض سؤال آن است که [فعل](1)

مقتضای احتیاط (یعنی قضای اصل نماز) مانع از کردن [«موقت به»](2) مکلّف است. یعنی وجوب قضای نماز [احتیاطاً](3)

به تنهائی و بر هر دو قول، جایز نخواهد بود.

پس این را اهمّ یا احوط نامیدن بی وجه است. پس سؤال باید از جواز و عدم جواز کرد، لا غیر.

[39-] سؤال ثانی: بنابر این که اعادۀ اصل نماز ضرور باشد، همین کافی است؟ یا