جامع شتات جلد 10 صفحه 80

1- [1]حِمی: یعنی «بازداشته شده»، «حفاظت شده»، «ممنوع الورود شده». در این جا مراد «قرق= قروق» به کار رفته است. قروق، یک واژۀ ترکی است که در ایران رایج شده به معنی «بخشی از مرتع که چرای دام ها در آن ممنوع شده تا علف آن رشد کند و برای خوراک زمستانی دام ها جمع شود. اخیراً از طرف سازمان حفظ محیط زیست، منطقه هائی قروق می شود برای حفظ گیاهان و نیز حیوانات. در حدیث آمده است که «مَنْ رَعَی [مَاشِیَتَهُ] قُرْبَ الْحِمَی نَازَعَتْهُ نَفْسُهُ إِلَی أَنْ یَرْعَاهَا فِی الْحِمَی أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ مَلِکٍ حِمًی أَلَا وَ إِنَّ حِمَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَحَارِمُهُ فَتَوَقَّوْا حِمَی اللَّهِ وَ مَحَارِمَه»:- بحار، ج 71 ص280.- هر کس گلّه خود را در نزدیک حمی بچراند، نفسش او را وسوسه می کند که حمی را نیز بچراند. بدانید هر مَلکی حمائی دارد و حمای خدا محرمات اوست.- وسائل الشیعه ج 27 ص 169 ب 12.- یعنی همیشه از نزدیک شدن به محرمات دوری کنید میان خود و آن ها حد حریمی قائل شوید. از شبهات بپرهیزید تا به حرام نیفتید. در این جا منظور این است که آیۀ، «بلوغ» را معیار قرار داده اما آن را مشروط به «رشد» کرده؛ می فرماید: «حَتَّی إِذا بَلَغُوا النِّکاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَیْهِمْ أَمْوالَهُمْ»- آیه 6 سورۀ نساء- اما ممکن است رشد کسی قبل از بلوغ او باشد، و بالعکس. میرزا(ره) می فرماید: این هر دو را در کنار هم قرار داده تا از حمی حمایت کرده باشد. یعنی مردم در حفاظت قروقِ حقوق و اموال صغیران رعایت کامل داشته باشند.

کمال عقل (مثلاً) در یک ساعت قبل از بلوغ و یک ساعت بعد، غالباً تفاوت ندارد، بل که ادراک تفاوت آن قریب به محال، بل که از محالات عادیه است.

و اموری که محتاج الیه طفل می باشد از امور معیشت، بسیار است؛ مثل تصرفات مالیه از بیع و شراء و انفاق و اکساء و اسکان و تعاطی زرع. و [بر](1)

این ها مترتب می شود امور بسیار؛ مثل اجاره و مزارعه و مضاربه و اخذ به شفعه و رهن و غیر ذلک. و همچنین تصرفات بدنیّه از تعلّم صنایع و تحصیل علم و ادب و نکاح و طلاق. و همچنین استیفای حقوق؛ مثل قصاص و دیات و عفو از قصاص، و مطالبۀ حدود، و طی دعاوی، الی غیر ذلک.

پس بنابر این، مختار بودن ولیّ در امور مولّی علیه، باید اصل باشد و به عنوان قاعده باشد. و خروج از آن محتاج به دلیل خواهد بود. حتی آن که از جملۀ عبارات ایشان است که می گویند «الاولیاء تعمل کل المصالح غیر الطلاق». چنان که فخرالمحققین در ایضاح ذکر کرده(2).

و نزدیک به این عبارت در عموم، در کلام ایشان بسیار است از جمله در باب استیفای قصاص جوارح از برای لقیط و استیفای حدّ هرگاه کسی او را قذف کند.

و آن چه را دلیل اخراج می کند دو [قسم است](3)؛

یکی آن است که از تصرف فی نفسه قابلیت نیابت نداشته باشد؛ مثل نذر و یمین و قِسم مابین زوجات، و غیر ذلک. و قسم دیگر آن که به دلیل علیحده خارج شده؛ مثل طلاق. که به نصّ خارج شده. هر چند علامه(ره) در تذکره علت آن را چنین ذکر کرده که «لیس للولیّ أن یطلّق زوجه الصبی لا مجّاناً و لا بعوضٍ؛ لأنّ المصلحه بقاء الزوجیّه، لأنّه لا نفقه لها علیه قبل الدخول»(4). و لکن اظهر اعتماد بر اخبار کثیره است به جهت آن که گاه است مصلحتی در ضمن طلاق