جامع شتات جلد 10 صفحه 9

1- آیه 119 سورۀ مائده.

2- آیه 118 سورۀ مائده.

و این که ابن ادریس در «ان تشاء تعف» احتمال رفع را نداده، به جهت آن که با حذف «واو» در کلام، دیگر احتمال این که معصوم به رفع فرموده باشد، باقی نمی ماند. و لکن «اعراب حرکتی» گاه است اشتباه می شود از روات و ناقلین دعا. پس ظاهر این است که مراد ابن ادریس احتمال رفع در قرائت [هر دو](1) باشد [زیرا که](2)

همین احتمال در آن فقرۀ دیگر هم جاری است. و جایز است در نفس الامر که گفته شود «ان تشاء تعفو عنا فبفضلک».

باقی ماند در این جا مطلب اَهمّ که در سؤال از آن غافل شده اند؛ و آن این است که: حذف «واو» قرینه است بر این که «تعذّبنا» مجزوم است. پس نکته در عدول امام (علیه السلام) از قرائت رفع به جزم در هر دو عبارت، چه چیز است؟ و ایضاً با وجود قرائت جزم، این «فاء» چه فائی است؟ و نکته در ذکر حرف «فاء» چه چیز است؟ با وجود این که معنی بدون آن هم مستقیم بود.

و آن چه به خاطر حقیر می رسد، این است که: بنابر [این] این فاء، فاء عطف است از برای افادۀ ترتیب ذکری، و «تفصیل بعد اجمال» مثل «فَأَزَلَّهُمَا الشَّیْطانُ عَنْها فَأَخْرَجَهُما مِمَّا کانا فیهِ»(3) [و] «فَقَدْ سَأَلُوا مُوسی أَکْبَرَ مِنْ ذلِکَ فَقالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَهً»(4). و ممکن است که «فاء استیناف» باشد، چنان که در قول حق تعالی است که فرموده «إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَیْئاً أَنْ یَقُولَ لَهُ کُنْ فَیَکُون»(5)