قواعد مهم فقهی جلد 2 صفحه 373

اشتغال ذمه شخصی نسبت به چیزی دارد، با آنکه اصل در اینجا برائت اوست. این معنا نیز در قواعد و شرایع ذکر شده است.(1)

4. مدعی کسی است که امری مخفی را ادعا می کند. این تعریف اخص ازبسیاری تعریفات گذشته می باشد - و در شرایع ذکر شده است(2) - یا اینکه

امری مخفی که مخالف ظاهر است را ادعا می نماید، این تعریف از جمهور حکایت شده است.(3)

5. از دروس نقل شده است که: مدعی کسی است که با سکوتش رها می شود یا مخالفت با اصل یا ظاهر می کند.(4)

بنابر ادعای جمعی از محققین ظاهرآ برای این لفظ حقیقت شرعیه ای وجود ندارد، بلکه اصلا در آن قابل تصور هم نیست؛ در نتیجه لازم است که آن را بر معنای لغوی و عرفی حمل کنیم و امر آن را به عرف واگذاریم و چه بسا تعاریف گذشته نیزناظربه تنقیح معنای عرفی آن باشند. به همین جهت است که گاهی در بعضی از کلمات آن بزرگان جمع بین دو تعریف و یا جمع بین تعاریف متعدد مشاهده می شودچنانکه درشرایع وقواعداین مطلب به چشم می خوردبااینکه بین این دو فرق وجود دارد و چه بسا از جهت توسعه و ضیق دارای تفاوت باشند.

البته از کلام محقق در تعریف مدعی که فرمود: مدعی کسی است که اگر ترک خصومت کند او نیز ترک می شود، بر می آید که در مسأله اختلاف اقوال وجود دارد. برخی گفته اند منشأ اختلاف دو قول، اختلاف قول شافعی است چنانکه از روضه رافعی حکایت شده است :

«فی معرفه المدّعی والمدّعی علیه قولان مستنبطان من اختلاف قول الشافعی فی مسأله إسلام الزوجین، أظهرها عند الجمهور أنّ المدّعی من یدعی أمرآ خفیآ یخالف

1- قواعد، ج 3، ص 436؛ شرائع، ج 4، ص 893.
2- شرائع، ج 4، ص 893.
3- فتح العزیز، ج 10، ص 194؛ روضه الطالبین، ج 8، ص 287؛ بدائع الصنائع، ج 7، ص 225.
4- الدروس الشرعیه، ج 2، ص 83.