کتابخانه بالقرآن

قواعد مهم فقهی جلد 2 صفحه 385

صفحه 385

قاعده تلف المبیع قبل قبضه

اشاره

از جمله قواعد مشهوری که در ابواب معاملات به کار می آید این قاعده است : «کُلُّ مَبیعٍ تَلَفَ قَبلَ قَبضِهِ فَهُوَ مِنْ مَالِ بَائِعِهِ.» معنای آن طبق آنچه که إن شاءالله در آینده خواهد آمد این است: اگر مبیع قبل از اقباض بایع تلف شود، بیع فسخ شده و بر بایع واجب است ثمن را به مشتری برگرداند.

بحث در مورد این قاعده در چند مقام پی گیری می شود.

مدرک قاعده

1. اجماع

اصحاب ما بر این قاعده اتفاق دارند چنانکه علامه رحمه الله در کتاب تذکره به این اجماع اشاره کرده است :

«لا خلاف عندنا فی الضمان علی البائع قبل القبض مطلقآ، فلو تلف حینئذٍ انفسخ العقد وسقط الثمن، وبه قال الشافعی، وأحمد فی روایه، وهو محکی عن الشعبی وربیعه، لأنّه قبض مستحق بالعقد، فإذا تعذر انفسخ البیع، کما لو تفرقا قبل القبض فی الصرف، وقال أبو حنیفه کلّ مبیع تلف قبل قبضه فهو من ضمان البائع إلّا العقار، وقال مالک إذا هلک المبیع قبل القبض لا یبطل البیع، ویکون من ضمان المشتری، إلّا أن یطالبه به، فلا یسلمه فیجب علیه قیمته للمشتری، وبه قال أحمد وإسحاق لقوله علیه السلام «الخراج بالضمان» ونماؤه للمشتری فضمانه علیه؛ در نزد ما اختلافی در این نیست