قواعد مهم فقهی جلد 2 صفحه 406

نمی ماند. چنانکه استدلال بر این قاعده به اینکه: «الأعمال بالنیّات»؛ اعمال وابسته به نیت ها هستند و: «لا عمل إلّا بالنیّه؛ هیچ عملی جز با نیت نیست»، که بعضی به این دو استدلال کرده اند نیز فاسد است.

در کتاب عناوین می فرماید :

«ویمکن أن یتمسک فی هذه المقام بمثل قول لاعمل إلّا بالنیه وإنّما الأعمال بالنیّات، فإنّ ظاهر الروایتین أنّ ماهیه العمل من دون نیه غیر متحققه فإمّا أن یحمل علی معناه الحقیقی الظاهر،وتکون الأعمال التی تتحقّق بغیرقصدخارجه عن العموم، وإمّا أن یحمل علی نفی الصحّه، لأنّه أقرب المجازات، فیکون المراد عدم الصحّه إلّا بالنیّه، ولا ریب أنّ عموم الأعمال یشمل العقود والایقاعات أیضآ، فیدل علی أنّها لا تصحّ بدون القصد؛ می توان دراین مقام به مثل این قول تمسک کرد که «هیچ عملی جز با نیت نیست» و «اعمال وابسته به نیت ها هستند»؛ زیرا ظاهر هر دو روایت این است که ماهیت عمل، بدون قصد محقق نمی گردد، در نتیجه یا بر ظاهر حقیقی آن عمل می گردد و اعمالی که بدون قصد محقق می شوند از عموم آن خارج می شوند و یا حمل بر نفی صحت می گردند؛ چرا که این گونه حمل، اقرب مجازات بوده مراد، عدم صحت آن بدون نیت است و شکی نیست که عموم اعمال، شامل عقود و ایقاعات نیز می گردد و بنابراین بر عدم صحت آنان بدون قصد دلالت خواهد داشت».(1)

بر نظر ایشان این ایراد وارد است: اعمالی که در این احادیث ذکر شده عام بوده و مختص به امور قصدیه نیستند بلکه شامل عبادات بالمعنی الاخص والاعم می گردند و هم چنان که صلاه و زکات را دربر می گیرند، جهاد و سایر واجبات ومستحبات را نیز شامل می شوند و حتی بعضی از آنها در مورد جهاد وارد شده اند هرچند مفهوم آنها عام است.

بنابراین ظاهرآ که مراد از این روایات، تبعیت ثواب عمل از نیت قربت واخلاص است به این معنا که اگر شخص نیتش را خالص کند، عمل او برای