- اهداء 1
- اشاره 6
- 2- مفهوم شناسی 7
- 3- کاربری 8
- 1-3- بهره برداری آزاد 8
- اشاره 8
- 2-3- بیشتر برای تردد 9
- 3-3- تنها برای تردد 11
- اشاره 17
- اشاره 18
- 1- بهره برداری های خطر ساز 18
- 1-1- حکم تکلیفی 18
- 2-1- حکم وضعی 19
- 2- بهره برداری های اختلال ساز 22
- اشاره 22
- 1-2- حکم تکلیفی 24
- اشاره 24
- 1-1-2- تجاوز از حدود الهی 24
- 2-1-2- قاعده نفی حَرَج 25
- اشاره 30
- 1-1- ساخت دکه 31
- اشاره 31
- 1- ساخت وساز 31
- اشاره 31
- 1-1-1- حکم تکلیفی 32
- 2-1- ساخت مسجد 35
- 3-1- ساخت سایه بان 37
- اشاره 37
- 1-3-1- حکم تکلیفی 38
- 2- باز کردنِ در به معابر 42
- 2-3-1- حکم وضعی 42
- 3- حفاری 43
- اشاره 43
- 1-3- با انگیزه های شخصی 44
- 2-3- با انگیزه های عمومی 44
- 4- خرید و فروش 47
- 1-5- حکم تکلیفی 51
- اشاره 51
- 2-5- جابه جا کردن 51
- 3-5- اختلاف در گزینش مکان 52
- 4-5- ایجاد آفتاب گیر 54
- 6- ایجاد لغزندگی 58
1- الوسیله الی نیل الفضیله، 426؛ قواعد الاحکام فی معرفه الحلال و الحرام، 3/655؛ تذکره الفقهاء، 2/195.
2- مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان ه، 14/258.
3- المجموع فی شرح المهذب، 19/21.
باعث آسیب دیدن عابران نیز نشود؛(1) زیرا در هر دو صورت، مستلزم تجاوز به حریم اموال عمومی است و داشتن حق استفاده از سطح معابر تنها ناظر به کاربری متعارف آن هاست، نه هر نوع تصرف و استفاده ای حتی در غیر از کاربری.(2)
دستگاه های دولتی مجاز هستند بنا به مصالح عمومی، اقدام به چنین کاری نمایند، اما باید توجه داشت که جواز حفاری برای آن ها در صورت احراز ضرورت انجام آن، رافع مسئولیت حقوقی آن ها در تأمین خسارت آسیب دیدگان نیست؛ زیرا خطرساز نبودن حفاری در هنگام شروع و نیاز جامعه به انجام آن، دلیل بر جواز عمل است نه عدم مسئولیت و ضمان. برای اثبات این مطلب می توان به اطلاق مضمون این روایات استناد کرد:
- روایت سماعه: و أمّا ما حفر فی الطریق أو فی غیر ما یملک فهو ضامنٌ لما یسقط فیه؛(3) اما اگر چاهی را در راه یا در خارج از ملک خود حفر کند، ضامنِ چیزی است که در آن سقوط می کند.
- روایت زراره: کلّ من حفر فی غیر ملکه کان علیه الضمان؛(4) هرکس در خارج از ملک خود، چاهی حفر کند، ضمان کسی که از آن آسیب می بیند، بر عهده اوست.
- روایت سکونی: من أخرج میزابا أو کنیفا أو أوتد وتدا أو أوثق دابه