موضوع شناسی فقه صفحه 2

فی المثل : در اثبات تحریم بسیاری از اموری( مثل شرب انواع توتون در غیر معتادین و ... ) که موجب ضرر فردی و یا اجتماعی می شود به قاعده لا ضد استناد جسته می شود .

حتی ظاهر کلام صاحب حدائق اینستکه گاهی مشهور فقهاء در مواردی که دلیلی برای اثبات حکم آنها از کتاب و سنت نیافته اند به تعلیلاتی که از برخی قواعد فقهی به دست آورده استناد کرده اند . ( حدائق الناظره ، ج 18 ص 400 )

قواعد اصولی :

گاهی قواعد اصولی ثابت شده در اصول فقه ، محل استنباط حکم برخی از موارد غیر منصوصه واقع می شوند

فی المثل : وقتی فقیه در علم اصول فقه این قاعده را پذیرفته است که : امر به شی ء مقتضی نهی از ضد آن است ، می تواند بر اساس آن ، حکم نماز کسی را که عمداً قرائت سوره را بر قرائت حمد مقدم کرده است به دست آورده، حکم به بطان آن بکند . (حدائق الناظره ، ج 8 ، ص 124 )

قیاس منصوص العله :

از آنجا که هر حکمی به لحاظ وجود و عدم تابع علت خود می باشد ، در صورتی که علت یک حکم در برخی از نصوص معتبر ذکر شده باشد می توان حکم مسائل مستحدثه را به دست آورد

فی المثل بسیاری از فقهاء برای اثبات حرمت انواع مواد مخدر تولیدی در این عصر به تعلیلاتی که در ابواب خمر و دیگر مسکرات وارد شده ، استناد می کنند .

(جامع المقاصد ج 12 ، ص 232 ، مسالک الافهام ، ج 2 ، ص 171 ، مهذب البارع ، ج 6 ، ص 296 )

البته ، برخی از فقها به کارگیری علت منصوص را برای اثبات حکم در موارد واجد علت ، از نوع قواعد اصول فقه دانسته اند . ( رسائل شهید ثانی ، ص 8 )

تنقیح مناط ( قیاس مستنبط العله ) :

تنقیح مناط در واقع ، استنباط ملاک حکم به صورت قطعی از بررسی موارد احکام و ادله آنها است . حال اگر مورد فاقد دلیل با مورد منصوص ، مساوی باشد ، فقیه حکم مورد منصوص را به مورد فاقد دلیل نیز سرایت می دهد .