علل الشرائع جلد1 صفحه 310

صورت سایر افراد این بیت با هم در قرب نسب به نبیّ اکرم مشترک بوده و امکان دارد هر یک ادّعاء امامت نموده و مردم را به خود دعوت کنند و بدین ترتیب اختلاف و فساد بین افراد بیت نبیّ صلّی اللَّه علیه و آله واقع می شود، در نتیجه باید ملتزم شویم که نبیّ اکرم صلّی اللَّه علیه و آله لازم است اشاره نمایند به مردی از اهل بیت خویش که افضل

و اعلم و اصلح آنها برای امامت باشد.

و امّا چهار دلیلی که مربوط به توصیف نفس شریف امام می باشد:

امام باید: اعلم (داناتر) و اسخی (سخاوتمندتر) و اشجع (شجاع تر) و عفیف و معصوم ترین خلائق باشد و از تمام گناهان چه صغیره و چه کبیره اجتناب داشته و اساسا فترت و جاهلیّت کوچکترین اصابتی با آن جناب نداشته باشد.

قابل توجّه آن که در هر عصر و زمانی لازم است امامی که قائم به این اوصاف بوده وجود داشته باشد تا عالم منقرض شده و قیامت بپا گردد.

عبد اللَّه بن یزید اباضی که حاضر در مجلس بود گفت: ای هشام از کجا دانستی که باید امام اعلم خلائق باشد؟

هشام گفت: اگر عالم به تمام دانستنی ها نبوده و به اصطلاح اعلم نباشد اطمینان و وثوقی به او نبوده لذا احتمال دارد شرایع و احکام دین را جابجا کند مثلا کسی را که حدّ بر او واجب است حدّ نزده بلکه عضوی از اعضائش را قطع نماید و به عکس کسی را که قطع عضوش واجب است حدّ بزند و شاهد ما بر این گفتار که باید امام اعلم خلائق باش فرموده حقّ تعالی در قرآن کریم است:

أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لا یَهِدِّی إِلَّا أَنْ یُهْدی فَما لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ (آیا آن که خلق را به راه حقّ و طریق سعادت هدایت می کند سزاوارتر به پیروی است یا آن که نمی کند مگر آن که خود هدایت شود، پس شما مشرکان را چه شده که چنین قضاوت باطل برای بت ها می کنید).

عبد اللَّه بن یزید گفت:

از کجا دانستی که باید امام از همه گناهان معصوم و برکنار

باشد؟

هشام گفت: اگر معصوم نباشد اطمینانی نیست بلکه احتمال دارد مانند دیگران گناهان را مرتکب شده در نتیجه محتاج شویم بر او اقامه حدّ کنیم همان طوری که بر غیرش حدّ جاری می سازیم و وقتی احتمال دادیم مرتکب گناهان می شود هیچ وثوق و اطمینانی به او نیست که از همسایه و دوست و نزدیک و محبوبش کتمان نماید.