علل الشرائع جلد1 صفحه 33

در کتابش و سخن کسانی که انبیاء و رسل و ائمه و حجج صلوات اللَّه علیهم اجمعین را بر فرشتگان تفضیل و برتری می دهند حدیث (1) محمّد بن بحر شیبانی می گوید: کسانی که انبیاء و سفراء و حجج و ائمّه معصومین صلوات اللَّه علیهم اجمعین را بر فرشتگان برتری می دهند می گویند:

ما تمام مخلوقات خداوند عزّ و جلّ را زیر نظر گرفته و همه آنها چه موجوداتی که به طبع و اختیار یا به جبر و قسر به مقام عالی رسیده اند و چه مخلوقاتی که طبعا و اختیارا یا قهرا و اضطرارا به انحطاط و نزول کشانده شده اند را ملاحظه نموده و بررسی کرده ایم چنین یافته ایم که موجودات به سه دسته تقسیم می شوند:

الف: حیوان و نامی ب: جماد ج: افلاک سیّار و متحرّک که به مقتضای طبعی که باری تعالی و صانع قادر در آنها آفریده در مدار خود دور زده و به اراده خالقشان در موجودات سفلی و عالم پایین تأثیر می گذارند.

شیبانی قدّس سرّه می گوید:

این قائلین در این انواع سه گانه (حیوان، جماد، افلاک) و نیز

در اشیایی که اجناس بوده و به جنس الأجناس که «شی ء» باشد منتهی شده نظر افکنده و گفته اند:

ما به اقسام سه گانه مذکور (حیوان، جماد، افلاک) که نسبت به ما فوق خود نوع و به مادون جنس محسوب می شوند نظر نموده و ملاحظه کردیم که کدام یک از این سه نافع تر و رفیع تر و کدام پست تر و نازل تر می باشند پس این طور یافتیم که حیوان از همه موجودات و مخلوقات ارفع می باشد و آن به خاطر ثبوت حیات است که به واسطه اش نامی و جماد از هم ممتاز و مبیّن می گردند.

تقریر و توضیح رفیع بودن حیوان

شرح و توضیح رفیع بودن حیوان از نظر حکمت صانع متعال و ترتیب آن اینست که می گوییم:

خداوند- تقدّست اسمائه- موجود نامی را ایجاد نمود و برایش غذاء قرار داد و جهت هر دردی که به آن مبتلا می شود دوایی تعبیه فرمود و صحّت و سلامتی و شفاء برای وی مقدّر کرد.