علل الشرائع جلد1 صفحه 34

حقّ سبحانه و تعالی در ترتیب حکمتش چه تدبیر پسندیده و نیکویی را به خرج داده!!

شرح حسن تدبیر حقّ تعالی در مقام ترتیب دادن حکمتش

خداوند عزّ و جلّ حیوان بزرگ و کوچک را این طور آفرید که برای استمرار حیاتش غذاء بخورد و به منظور محفوظ ماندن از سرما و گرما لباس پوشیده و خود را مستور نماید و مادامی که زنده است و حیات دارد رشد و نمو کند، برای جماد مرکز و محل کار قرار داد و آن را رام او نمود، برایش چراگاه و سرا و خانه و مراکز اجتماع و شهرها و قصور و بناهای رفیع و اوطان و اماکن سکونت تعبیه فرمود و جهت نیاز و احتیاجش قلّه و تپّه ها و اراضی مسطح و هموار را آفرید، مواضعی بلند ایجاد نمود تا از بلندی آنها استفاده نماید چنانچه بمنظور انتفاع و بهره بردنش سرزمین هایی را پست و گود قرار داد، جهت رفع نیازمندی هایش در دریا و خشکی اسباب تجارت و مکاسب برایش مقدّر فرمود و بدین ترتیب قادر متعال و صانع حکیم آفرینش حیوان را بر اساس استمتاع و بهره بردن از اشیاء قرار داده است.

لا جرم این موجود از تمام چیزهایی که برایش آفریده شده استمتاع برده و از همه منافع و نعمت ها بهره می برد و در نتیجه با

طراوت و با نشاط می باشد چنانچه در هنگام زوال نعم و خزان منافع حالش به ذبول و پژمردگی می گراید و چون جسم است و مرکب از اجزاء جسمی به ناچار محل و مرکزی را اتخاذ می نماید ....

فَتَبارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِینَ.

این حضرات در ادامه سخنانشان فرموده اند:

سپس نیک و با دقّت نگریستیم و دیدیم خداوند عزّ و جلّ مخلوقی را که دارای روح و نموّ و جسم است اعلی و بلند مرتبه تر از آفریده ای که جسم است و صاحب نموّ قرار داده.

تقسیم حیوان به ناطق و غیر ناطق و امتیاز و شرافت ناطق از غیرش

خداوند قادر مخلوقاتی را که حیات داده به دو نوع آفریده:

الف: ناطق ب: اعجم (غیر ناطق) صانع حکیم به واسطه نطق و بیانی که به حیوان ناطق داده وی را از غیر ناطق