علل الشرائع جلد1 صفحه 36

ب: حقّ تبارک و تعالی امر فرمود که فرشتگان در مقابل جناب آدم علیه السّلام خضوع کرده و او را سجده نمایند بدیهی است حکیم علیم با این فرمان فرشتگان را ملزم نمود که خود را در مقابل جناب آدم وضیع و خاضع قرار دهند و این خود نشانه افضل بودن آن حضرت بر فرشتگان می باشد و شاهد بر این گفتار آن است که شیطان وقتی از اطاعت این امر سر باز زد و از خضوع و خشوع نمودن در قبال

جناب آدم علیه السّلام اباء نمود از ولایت خدا مطرود و ملعون شده و در عداوت و دشمنی حقّ جلّ و علا داخل گردید لذا هیچ امیدی برای او نبود که از سقوطی که به آن مبتلا شده بود نجات و رهایی یابد بلکه الی الأبد در آن باقی خواهد ماند نتیجتا برای ما محرز و معلوم می شود که سبب برتری جناب آدم علیه السّلام بر فرشتگان علمی بوده که صانع متعال آن را به وی اختصاص داده و دیگران را از آن محروم نمود و آن علم این بود که جناب اقدس الهی تمام اسماء را به آن حضرت تعلیم کرد و کلّ اشیاء را برایش مبیّن و روشن نمود و بدین وسیله او که واجد چنین علمی بود بر کسانی که فاقد آن بودند تفوّق و برتری یافت سپس خداوند عزّ و جلّ به آدم علیه السّلام فرمان داد که از فرشتگان سؤال تنبیه «1» کند نه سؤال تکلیف «2» یعنی از آنها جویا شود از موضوعاتی که حقّ تعالی به او تعلیم فرموده و به آنها بهره ای نرسانده تا بدین ترتیب به ایشان علو منزلت علم و رفعت قدر آن حضرت را نشان داده و بالعیان مشاهده کنند چگونه حقّ عزّ و جلّ علم را به محلّ و موضعی اختصاص داده و آن محل را رفعت و فضیلت و برتری بخشیده.

تذکّر

می دانیم که سؤال آدم علیه السّلام از فرشتگان اوّلا سؤال تنبیه بوده نه سؤال تکلیف زیرا حقّ عزّ و جلّ به هیچ مکلّفی آنچه را که در طاقت او نیست تکلیف نمی کند.

ثانیا مورد سؤال چیزی بوده که فرشتگان از آن اطّلاع

نداشته و اساسا در وسع و طاقتشان نبود که از آن جواب بدهند و با توجّه به این نکته قطع و یقین پیدا می کنیم که سؤال جناب آدم علیه السّلام که به امر حقّ تبارک و تعالی صورت گرفت به منزله تقریر و گرفتن اقرار بود از فرشتگان به جهل به آنچه آدم به آن عالم و آگاه بود و فرشتگان نیز پس از سؤال اقرار به جهل کرده و اذعان نمودند که این علم مختص به آدم علیه السّلام بوده

______________________________
(1)- مقصود از سؤال تنبیه آن است که پرسش آدم علیه السّلام به این منظور بوده که فرشتگان را هشدار دهد و متنبه سازد به جهلشان و مطّلع نبودن از آنچه حضرت آدم آگاه به آن بوده.
(2)- منظور از سؤال تکلیف آن است که سائل مسئول عنه را مکلّف نماید به جواب از مورد سؤال.