علل الشرائع جلد1 صفحه 37

و آنان هیچ بهره ای از آن نداشتند و بدین ترتیب به علو مقام و ارتفاع شأن آن حضرت نسبت به خودشان اعتراف کردند.

باری فرشتگان در مقام جواب سؤال حضرت آدم علیه السّلام ملتزم شدند بگویند:

بار خدایا غیر از آنچه به ما تعلیم نموده ای علم دیگری نداشته و از معلومات آدم بی بهره هستیم، پس از این اقرار و اعتراف حقّ عزّ و جلّ جناب آدم علیه السّلام را معلّم فرشتگان قرار داد و به او خطاب نمود: انبئهم (به ایشان خبر بده) چه آن که «انباء» از مادّه «نبأ» بوده و به معنای تعلیم است و امر به «انباء» از آمر تکلیفی است که مقتضی طاعت و عصیان می باشد یعنی اگر مأمور امتثال کند

اطاعت امر کرده و در صورت مخالفت عصیان آن را نموده است چنانچه فرشتگان مأمور به اصغاء و موظّف بودند به انباء آدم علیه السّلام که به منظور تعلیم و توقیف و تفهیم و تعریف صورت گرفت، گوش فرا دهند و این تکلیف نیز مقتضی طاعت و عصیان می باشد یعنی اگر فرشتگان استماع می کردند اطاعت امر کرده و در صورت عدم استماع عصیان نموده بودند.

با توجّه به آنچه گفته شد می گوییم:

اگر کسی معتقد باشد که متعلّم بر معلّم و موقف بر موقف و معرّف بر معرّف افضل و برتر است بر خلاف و بر عکس حکمت خدای عزّ و جلّ اعتقاد داشته و ترتیبی را که خداوند تنظیم نموده منقلب کرده است و طبق مذهب و اعتقاد وی می باید زمین که مرکز است از نامی که بر روی زمین بوده و خداوند عزّ و جلّ به واسطه نموّ و رشد آن را بر زمین فضیلت و شرافت داده برتر باشد و همچنین می باید نامی از حیوان که حقّ جلّ و علی به واسطه حیات و نموّ و روح آن را بر نامی تفضیل داده اعلی باشد و نیز وی باید بپذیرد که حیوان اعجم و غیر ناطق که از تکلیف خارج است و امر و زجر به او متوجّه نیست اعلی و افضل است از حیوان ناطق که مکلّف بوده و امر و نهی به او متوجّه می باشد و باز این قائل باید ملتزم شود حیوان ناطقی که محجوج می باشد از حجّت یعنی حجّت خداوند عزّ و جلّ بر خلایق برتر است و نیز متعلّم از معلّم اشرف می باشد در حالی که امر چنین نیست

و خداوند عزّ و جلّ جناب آدم علیه السّلام را بر تمام مخلوقات چه روحانی و چه جسمانی حجّت و برتر از تمام قرار داده مگر کسانی که اوّلیّت حجّت و اقدمیّت ولایت از آنها است و ایشان ذوات مقدّسه محمّد و آل محمّد صلوات اللَّه علیهم اجمعین می باشند به دلیل روایت ذیل: