علل الشرائع جلد1 صفحه 44

صانع حکیم زمین را پایین تر و پست تر از نامی و نامی را اعلا و افضل از زمین قرار داده و نیز نامی را پست تر از حیوان و حیوان را اعلی و ارفع از نامی آفریده و همچنین حیوان غیر ناطق را پست تر از ناطق و ناطق را افضل از غیر ناطق خلق کرده چنانچه حیوان ناطق جاهل را

پست تر از ناطق عالم قرار داد و حیوان عالم ناطقی را که محجوج است از حیوان عالم ناطقی که حجّت می باشد پست تر نمود و طبق این ترتیب لازم است ناطق فصیح برتر و افضل از غیر فصیح بوده و نیز مخلوقی که به مطلوبات امر شده، اتیان نموده و از مکروهات نهی گردیده، دوری جسته در حالی که اوّلا: شهوات و تمایلات در او تام و کامل بوده.

ثانیا: آلت و وسیله شهوترانی در او موجود و فراهم بوده و آن عبارت است از این که طبعش طالب لذّات و مشتهیات نفسانی و مایل به آنها می باشد.

ثالثا: در معرض ابتلاء و امتحان واقع بوده تا معلوم شود به واسطه تبعیّت از نفس و اعمال شهوات آیا مرتکب معصیت می شود یا نه؟

رابعا: ابلیس ملعون در قلب و دیده اش وسوسه کرده و معاصی را زینت داده و زیبا و خوش منظر جلوه گر نموده تا بدین وسیله مرتکب آن گردد ولی با وجود تمام اینها و فراهم بودن آلت و وسیله شهوات و عداوت نمودن ابلیس وی نفس را از خواسته ها و مشتهیات باز داشته و گرد عصیان و طغیان نمی گردد لذا چنین مخلوقی افضل و برتر است از مخلوقی که امر و زجر داشته ولی آلت شهوات در او مفقود بوده و از طرفی ابلیس در مقام عداوت با وی نبوده و معاصی را برایش مزیّن ننموده و در وی وسوسه نمی کند.

برتر بودن حجّت از محجوج

مخلوق اخیر که مأمور و منهی است و با وجود وسیله و آلت شهوات گرد عصیان نمی گردد دو نوع است: حجّت و محجوج حجّت از محجوج برتر است، با توجّه به این نکته می گوییم:

جناب آدم

علیه السّلام که اصل بشر است چون برتر و افضل از فرشتگان می باشد حقّ تبارک و تعالی او را محجوج و فرشتگان را حجّت بر او قرار نداده بلکه آدم را برای کلّ فرشتگان حجّت نموده لذا او را عالم نموده به اموری که ابدا فرشتگان را از آن امور مطّلع نکرده و این تخصیص به این خاطر بوده تا بدین وسیله به فرشتگان بفهماند آدم مخصوص است به مختصّاتی که فرشتگان فاقد آن می باشند و پر واضح است مخصوص به خصوصیّات راجحه برتر است بر فاقد آن خصوصیات.