علل الشرائع جلد1 صفحه 66

بود و نه از نقره بلکه او بنده ای

بود که حقّ تعالی را دوست می داشت و خدای عزّ و جلّ نیز او را دوست می داشت، برای خدا خیرخواهی کرد و خدای عزّ و جلّ نیز خیر خواهی او را نمود. «1» و امّا سرّ این که به او ذو القرنین گفتند اینست که وی قوم خود را به حقّ عزّ و جلّ دعوت نمود ولی آنها بر فرقش کوبیده و او را زدند، پس برای زمانی از ایشان غایب شد و سپس بسویشان بازگشت و دوباره آنها را دعوت کرد و آنها این بار بر فرق دیگرش کوبیده و بدین وسیله او را مضروب ساختند.

سپس امیر المؤمنین علیه السّلام فرمودند: و در میان شما مثل او می باشد «2»

باب سی و هشتم سرّ نامیده شدن اصحاب رسّ به اصحاب رسّ و جهت نامیدن عجم ماههای خود را به ابان و آذر و غیر این دو

حدیث (1) احمد بن زیاد بن جعفر همدانی رضی اللَّه عنه می گوید: علی بن ابراهیم بن هاشم، از پدرش، از ابو الصلت عبد السّلام بن صالح هروی، از حضرت علی بن موسی الرضا علیه السّلام از پدر بزرگوارشان موسی بن جعفر از پدرشان جعفر بن محمّد، از پدرشان محمّد بن علی، از پدرشان علی بن الحسین، از پدرشان حسین بن علی علیهم السّلام، حضرت فرمودند: سه روز قبل از شهادت حضرت علی بن ابی طالب علیه السّلام مردی از اشراف بنی تمیم که به او عمرو می گفتند محضر امام علیه السّلام

______________________________
(1)- مقصود از خیرخواهی ذو القرنین برای خدا همان دعوت او است مردم را به سوی حضرت سبحان و مراد از خیر خواهی حقّ جلّ ثنائه برای او شاید مضمون حدیثی است که مرحوم مجلسی عطّر اللَّه مرقده در کتاب بحار ج (12) ص (198) ح (29) نقل کرده و آن این است که:

اصبغ بن

نباته می گوید: از حضرت امیر المؤمنین علیه السّلام راجع به ذو القرنین سؤال شد، آن جناب فرمودند: ذو القرنین بنده صالح خدا بود موسوم به عیّاش حقّ تبارک و تعالی او را برگزید و پس از طوفان نوح وی را به سوی مردم مغرب مبعوث داشت، او مردم را دعوت به حقّ کرد ولی مردم بر فرق راستش کوبیده و او را از پای درآوردند سپس حقّ عزّ و جلّ او را بعد از صد سال دیگر زنده کرد و این بار او را به سوی مردم مشرق فرستاد، باز مردم وی را تکذیب کرده و بر فرق چپش کوبیده و او را مقتول ساختند، حقّ تعالی پس از صد سال دیگر او را زنده کرد و به عوض دو ضربه ای که به او رسیده بود جای ضربتین دو شاخ مجوّف قرار داد.

(2)- مقصود از «مثل ذو القرنین» وجود مبارک خود امیر المؤمنین علیه السّلام است که از جهت وارد شدن دو ضربت بر فرق آن بزرگوار خود را مثل ذو القرنین معرّفی فرمود و آن دو ضربت عبارت بود از:

الف: ضربتی که روز خندق از عمرو بن عبد ودّ بر فرق نازنینش وارد گردید.

ب: ضربتی که شب نوزدهم ماه مبارک رمضان ابن ملجم ملعون به حضرت زد.