لوامع صاحبقرانی، مقدمه، ص: 1 صفحه 380

منتهای نرمه گوش عذارش می گویند که زلف بر آنجا در می آید پیش از ریش و از پائین نرمه گوش عارض است و سفیدی میان گوش و عذار هست که مو بر آنجا بر نمی آید این چهار چیز اکثرش بلکه در اکثر مردمان همه اش از حد رو بیرون می رود که صدغ، و عذار، و عارض، و سفیدی باشد و بترتیب از طرفین رو کشیده است.

و چون در میان رو بینی واقع است و انگشتان که بر روی می گردند بخط مستقیم از طرفین به زیر نمی آیند بلکه از طرفین به شکل دایره طولانی به زیر می آیند حضرت فرمودند که دارت مستدیرا یعنی بگردد بعنوان دایره چنانکه تا حال علمای ما همه چنین فهمیده اند. و غفران پناه شیخ بهاء الدین محمد را اعتقاد این بود که معنی این عبارت آن است که دست بر رو بگردد بعنوان دایره به آن که میان دو انگشت را بر بلندی بینی بگذارند و هر دو انگشت را بر دور رو بگردانند و هر چه بدر رود از رو نیست و با آن که آن چه شیخ مرحوم می فرمودند به معما اقربست و در کلام معصومین معما کم است فایده بر آن مترتب نمی شود و مکرر بحث می کردیم و به جایی نرسید.

مجملا چون این حدیث را علما همگی عمل کرده اند و جمعی کثیر نقل اجماع بر مضمون آن کرده اند و بعد از آن خلاف کرده اند در عذار و عارض و حق این است که بعد از آن اجماع و

حدیث صحیح بی معارض خلاف کردن وجه نداشته باشد اگر چه ظاهر خلاف ایشان به محض لفظ برمی گردد که جمعی می گویند که انگشتان می رسد و بعضی گفته اند که نمی رسد.

و علما همگی گفته اند که این تحدید نظر به مستوی الخلقه است یعنی جمعی که دست و روی ایشان مناسب یکدیگر باشد پس اگر رو بسیار فراخ باشد و دست تنگ رجوع می کند به جمعی که مستوی الخلقه اند که چه مقدار از روی ایشان شسته می شود و تا گوش از طرفین چه قدر می ماند آن قدر را