لوامع صاحبقرانی، مقدمه، ص: 1 صفحه 383

پس هر جا از ته مو که در هر مجلسی از مجالس تخاطب پیدا باشد یعنی به حیثیتی باشد که شخصی که

در برابر او، یا در دست راست او، یا در دست چپ او نشسته باشد ته مو پیدا باشد آنجا را به اجماع می باید شست و جائی از ته مو که در بعضی از مجالس پیدا باشد، و در بعضی پیدا نباشد آن محل خلاف است.

و بعضی ذکر کرده اند که اگر بعضی از جاها پیدا باشد و بعضی جا پیدا نباشد آنجایی که پیداست البته می باید شستن و آن چه پیدا نیست از باب مقدمه آنجا که پیداست می باید شست چون نمی توان آب به آنجا رسانیدن تا آب به آن جاها نرسد خلاف در این است که آن چه از باب مقدمه می باید شست واجبست که اگر نشوید بر ترک آن معاقب خواهد بود هم چنان که بر ترک آن چه پیداست معاقب است یا همین بر ترک آن چه پیداست معاقب است و بس. و فی الحقیقه خلاف به آن می گردد که مقدمه واجب واجب است یا لا بد منهاست هم چنان که خلاف شده است در هر مقدمه و هیچ کس خلاف ندارد که مقدمه را البته بفعل می باید آورد فایده خلاف در عقابست و بس.

و اما آن چه اظهر است آنست که در مثل ریش کوسج که چند مویی داشته باشد خلاف نیست و در چنین جاها که بعضی از مواضع پیدا باشد و بعضی پنهان خلافست، و این اجماعی که نقل کرده اند ثابت نیست پس احوط آنست که آب برساند و اظهر آنست که واجب نیست و اللَّه تعالی یعلم.

(و حدّ غسل الیدین من المرفق إلی اطراف الاصابع) و مقدار و کیفیت شستن دستها آنست که ابتدا از مرفق کند و

تا سر انگشتان بشوید که آب بعنوان جریان به همه جا برسد پس اگر گوشتی زیاده باشد، یا انگشتی یا دستی زیاد باشد و پائین مرفق باشد شستن آن واجبست و اگر زیادتی بالای مرفق باشد شستن آن واجب نیست. و احادیثی که دلالت بر این معنی کند گذشت و ظاهرا از اینجا کلام صدوق است و داخل حدیث زراره نیست اگر چه از احادیث