لوامع صاحبقرانی، مقدمه، ص: 1 صفحه 388

حاصل آن که ظاهر حدیث و کلام قدما این است، و ممکن است که چون حضرت صلوات اللَّه علیه ابتدا از مرفق کرده بودند دستها را به بالا نیاوردند که مو را پس شکسته باشند چون روی مو به جانب پایین است، و لیکن از پس شکستن ظاهر نمی شود که پس شکستن بد باشد مگر به اعتبار آن که از مرفق نکنند چون در احادیث وارد شده است که حضرت امام محمد باقر و امام جعفر صادق صلوات اللَّه علیهما امر کرده اند که ابتدای شستن از مرفق کنند.

و علی ای حال هیچ شک نیست که مثل آن حضرت وضو ساختن بهتر است که رد مو نکنند در شستن دستها و نه در مسح سر یعنی مسح سر را از بالا به زیر می آوری. و اکثر علما این را سنت می دانند و بعضی واجب، و ظاهر کلام صدوق نهی است از پایین به بالا مسح کشیدن، و وجهش آنست که در احادیث وضوی بیانی واقع شده است که حضرات مسح سر کشیدند و ظاهر آنست که بعنوان متعارف از بالا

به زیر آمده باشند که اگر بر خلاف متعارف مسح می کشیدند البته آن را نقل می کردند.

و علی ای حال البته حرام نیست از پائین به بالا از جهه حدیث صحیح حماد بن عثمان که روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق صلوات اللَّه علیه فرمودند که باکی نیست مسح وضو را از بالا به پائین، و از پائین به بالا. و حدیث صحیح یونس که گفت خبر داد مرا شخصی که حضرت امام رضا صلوات اللَّه علیه را در منی دیده بود که حضرت مسح پا کشیدند یک مرتبه از انگشتان تا کعب و یک مرتبه از کعب تا انگشتان، و فرمودند که کار مسح پاها سهل است هر که خواهد از پائین به بالا رود و هر که خواهد از بالا به زیر آید که حق سبحانه و تعالی آسان کرده است إن شاء اللَّه.

و آن که صدوق گفته است و نه در پاها رد مو نکند ظاهرش آنست که از کعب بکشد تا سر انگشتان زیرا که موی پا مایل بسر انگشتانست پس اگر از