کاوشی در حکم فقهی صابئان صفحه 19

هم داشت، ادعای او پذیرفته می‌شود.

3: پذیرش گفته پیروان آیینها در مورد باورهای مذهبیشان، مساله‌ای عقلائی است و خردمندان، عادتا از آن فاصله نمی‌گیرند.

این شیوه عقلائی، به واسطه ظن نوعی است به این که پیروان مذاهب در این دعاوی، صادق هستند.

راز این نکته، آن است که کسی که به چیزی معتقد است چون آن را راست و درست می‌داند، به آن معتقد است بلکه بالاتر فقط آن را شایسته باور می‌شمرد، و لذا آشکارا عقیده‌اش را علنی می‌کند البته اگر دواعی پنهان سازی عقیده مثل ترس و تقیه نباشد با این احوال معقول نمی‌نماید که پیروان یک کیش به تمامی و در دوره‌های مختلف زمانی در مورد آیینی که پیروی می‌کنند، چیزی را بگویند که چنان نیست.

بنا بر این، ادعاهای او در مورد باورهای مذهبی خود، بر اساس این بنای عقلائی، حجت است مگر از وی شارع مقدس، ردعی صادر شده باشد.

نقد و بررسی

اشاره

در باره وجوه یاد شده، می‌توان تردید روا داشت، به گونه‌ای که استدلال به آنها را سست بنماید.

اما استدلال نخست:

میان «مقیس» و «مقیس علیه» می‌توان فرق نهاد زیرا ادعای کافر همان گونه که شیخ یاد آور شدند بازگو کردن نکته‌ای است که تنها به خود او وابسته است یعنی عقیده و ایمان او، در این صورت جز از سوی او، از کس دیگری نمی‌توان حقیقت امر را جویا شد و در چنین مواردی، چاره‌ای جز پذیرش سخن مدعی باقی نمی‌ماند و فقیهان در موارد مشابه نیز، هم چنین فتوا داده‌اند.

و به همین جهت است که اگر دسترسی به واقع ممکن شد مانند این که بینه‌ای از میان اسلام آورندگان ایشان اقامه شد و شهود هم مورد تعدیل قرار گرفتند و نادرستی ادعای اسلام او محرز گشت، در این صورت قرارداد ذمه منفسخ خواهد شد.

و اما موضوع سخن ما، غیر از این است، زیرا ادعای مدعی، به اعتقاد درونی یک فرد به یک مقوله مشخص، باز نمی‌گردد تا این که جز از طریق خود او، قابل شناسایی نباشد بلکه به نکته‌ای اعم باز می‌گردد یعنی آیا دینی که به آن اعتقاد دارد، توحیدی است و..