قواعد مهم فقهی جلد 2 صفحه 380

تنبیه دوم: شرایط شنیدن ادعای مدعی

برای شنیدن ادعای مدعی شرایط فراوانی ذکر کرده اند و بعضی آن را به ده شرط یا بیشتر رسانده اند که ذیلاً به برخی از آنها می پردازیم :

1. مدعی واجد شرایط تکلیف مثل بلوغ و عقل باشد.

2. مدعی باید به سن رشد رسیده باشد. (با اشکالی که در این نظروجوددارد).

3. آنچه مدعی علیه خصم خویش ادعا می کند، برای خودش باشد یا برای موکلش یا برای کسی که به نوعی بر او ولایت دارد، یا اینکه حاکم در حسبیات باشد.

4. آنچه را ادعا می کند امری باشد که عقلاً و عادتاً ممکن و شرعا جایز باشد.

5. مورد دعوا مجهول و مبهم نباشد بلکه نوع و وصف واندازه آن معلوم باشد.

6. ادعا نسبت به استحقاق مدعی نسبت به چیزی که ادعامی کند،صریح باشد.

7. در مقابل او خصمی وجود داشته باشد که منکر مدعای او باشد.

8. ادعای او از سر جزم و قطع باشد.

9. باید مدعی علیه را به طور خاص مشخص نماید.

و دیگر شرایطی که ذکر کرده اند.

اماانصاف آن است که بیشتراین امورازقبیل شرایط زائدبرماهیت دعواوتبدیل شدن مدعی به مدعی نیستند بلکه اموری هستند که از این مفهوم و از تحلیل باطن آن بعینه استفاده می شوند.شرایطی مثل صراحت ادعا (یا ظهور آن) و اینکه باید از سرقطع وجزم باشدنه احتمال وظن،درمفهوم ادعامعتبراست؛زیرابدون آن اصلاً دعواشمرده نمی شود.همچنین است اگرآن چه برآن ادعاکرده،امری باشدکه عقلا غیرممکن است؛زیراچنین امری در نزد عقلا اصلا ادعا شمرده نمی گردد و یا اگر اصلا در مقابل او خصمی وجود نداشته باشد و نیز جایی که ادعا به نفع خودش یا به نفع کسی که امر او بدست اوست نبوده بلکه اصلا هیچ ربطی به او نداشته باشد که قطعا عقلا این مورد را ادعا نمی دانند وموارد دیگری که مشابه اینهاست.

بنابراین اگر مردی در مورد حق مرد مظلوم دیگری ادعا کند و بر آن اقامه دعوا