قواعد مهم فقهی جلد 2 صفحه 460

عمّار کل شیء نظیف حتّی تعلم أنّه قذر؛ طهارت آن چه که در طهارت ونجاستش شک است بسیار واضح است و اختلافی در آن نیست نه در شبهات موضوعیه ونه در شبهات حکمیه. از جمله ادله آن، فرمایش حضرت در موثقه عمار است که می فرماید: هرچیزی پاک است مگر آنکه بدانی نجس می باشد».(1)

در حالیکه معلوم گردید صاحب حدائق و محدث استرآبادی در فوائد مدنیه با این حکم مخالفت کرده و برخی نیز در مورد آن و سکوت کرده اند همانگونه که قوت اختصاص موثقه به شبهات موضوعیه نیز روشن گردید و اینکه طریق اثبات حکم در شبهات حکمیه راه دیگری غیر از این حدیث است.

تنبیهات

آیا طهارت و نجاست احکام واقعی هستند یا احکام علمی؟

از ظاهر اقوال تمامی اصحاب واقعی بودن این حکم بر می آید، اما صاحب حدائق قسم دوم را اختیار کرده است. ایشان در مقدمات حدائق می فرمایند :

«ظاهر الخبر المذکور (موثقه عمار) أنّه لا تثبت النجاسه للأشیاء ولا تتّصف بها إلّا بالنظر إلی علم المکلّف، لقوله علیه السلام «فإذا علمتَ فَقد قَذر» بمعنی أنّه لیس التنجیس عباره عما لاقته عین النجاسه واقعآ خاصه، بل ما کان کذلک وعلم به المکلّف، وکذلک ثبوت النجاسه لشیء إنّما هو عباره عن حکم الشارع بأنّه نجس وعلم المکلّف بذلک، وهو خلاف ما علیه جمهور أصحابنا(ره) فإنّهم حکموا بأنّ النجس إنّما هو عباره عمّا لاقته النجاسه واقعآ، وإن لم یعلم به المکلّف، وفرعوا علیه بطلان صلاه المصلی فی النجاسه جاهلا، وإن سقط الخطاب عنه ظاهرآ... وأنت خبیر بما فیه من العسر والحرج ومخالفه ظواهر الأخبار الوارده عن العتره الأبرار؛ ظاهر خبر مذکور (موثقه عمار) این است که نجاست اشیاء ثابت نمی شود و آنها متصف به نجاست نمی گردند مگر با نظر

به علم مکلف. دلیل این حکم فرمایش امام علیه السلام است که: فاذا علمت فقد قذر؛ هرگاه