بحث‌هایی از فقه تطبیقی صفحه 13

از اموری که گمان برده شده از ویژگیهای فقه «امامیه» است، ناقض بودن «خواب» برای وضو است، ولی این از اختصاصات شیعه امامیه نیست زیرا که «مزنی» شافعی نیز چنین نظریه‌ای دارد. (1)

حنبلیها در این زمینه گفته‌اند: خواب نقض وضو می‌کند در هر حالتی که باشد، مگر اینکه از نظر عرف خواب اندکی باشد که وضو را باطل نمی‌کند. شافعیها نیز گفته‌اند: خود خواب ناقض وضو است، اگر چه یقین داشته باشد که حدثی دیگر از او صادر نشده است. (2)

در قبال نظریه فوق، نظریه دیگری از اهل تسنن است که خود خواب را حدث نمی‌داند بلکه از آن جهت که پیدایش حدث دیگری بر آن مترتب است، مبطل می‌دانند. (3)

از نظر فقهای حنفی خواب در سه حالت ناقض وضو است: 1- خوابیدن به پهلو 2- خوابیدن به پشت 3- خواب نشسته‌ای که یک پا را از زیر بدن خارج نماید و بر یک پا تکیه کند. (4) چنانکه ملاحظه می‌شود، «حالات و نحوه خوابیدن» در حکم به بطلان وضو و عدم حکم به بطلان، نزد آنان مؤثر است، زیرا «خواب» در نظر آنان موضوع حکم نیست بلکه «حالتی که موجب بروز حدث است»، موضوع حکم است.

این نکته قابل دقت است که کلمات فقهای سلف شیعه که به صورت اطلاق، حکم به ناقض بودن خواب نموده‌اند، بدون آنکه حالت

1- سید مرتضی، الإنتصار، ص 140.
2- عبدالرحمن الجزیری، الفقه علی مذاهب الاربعة، ج 1، ص 80.
3- همان مدرک.
4- همان مدرک.