بحث‌هایی از فقه تطبیقی صفحه 16

در حقیقت اذان برای نمازهای یومیه مشروع است، و فقهای اسلام، وقت آن را بعد از داخل شدن وقت نماز می‌دانند، (1) جز در نماز صبح که برخی از فقهای اهل تسنن آن را پیش از طلوع فجر جایز دانسته‌اند. و بدین جهت اذانی که در مکه و مدینه قبل از طلوع فجر گفته می‌شود، بر اساس این مبنای فقهی است. البته گرچه گفتن اذان اعلام را قبل از طلوع فجر جایز می‌دانند، ولی برای خواندن نماز صبح به آن اکتفا نکرده و بعد از داخل شدن وقت نماز صبح، اذان دیگری نیز می‌گویند و برخی از فقهای آنان به این معنا فتوا داده‌اند. (2)

باید توجه داشت که این حکم اختصاص به اهل تسنن ندارد، بلکه برخی از فقهای شیعه نیز اذان اعلام پیش از طلوع فجر را جایز می‌دانند؛ چنانکه در کتابهای برخی از مراجع متأخر، به آن فتوا داده شده (3) و در روایات شیعه نیز وارد گردیده است. (4)

با توجه به آنچه گفته شد، این ابهام از ذهن زائران ایرانی برطرف می‌گردد که چرا یک ساعت قبل از طلوع فجر در مسجد الحرام و مسجد النبی اذان می‌گویند؟ زیرا معلوم و واضح شد که آنان این کار را بر اساس یک حکم فقهی انجام می‌دهند، و- چنانکه گفته شد- اختصاص به فقه

1- نووی، الأذکار، بیروت، دارالعلوم الحدیث، ص 37، ابن رشد، بدایة المجتهد، بیروت، دار المعرفة، ج 1، ص 107.
2- ابن رشد قرطبی، بدایة المجتهد، ص 107.
3- آیةاللَّه خویی- ره- منهاج الصالحین، قم، مدینة العلم، ج 1، ص 151.
4- مجلسی- ره- بحارالأنوار، بیروت، الوفاء، ج 81، ص 117.