بحث‌هایی از فقه تطبیقی صفحه 38

الف: نمازگزار جای خالی روی زمین برای سجده نیابد.

ب: هر دو نمازگزار در یک نماز باشند.

ج: زانوهایش روی زمین باشد و اگر زانوها روی زمین نباشد نمازش باطل خواهد بود. (1)

ریشه تاریخی حکم فوق‌

در زمان خلافت خلیفه دوم در اثر مهاجرت مسلمانان به مدینه و کثرت جمعیت آن شهر، مسجد النبی- ص- گنجایش همه نمازگزاران را نداشت، لذا بعدها خلیفه مجبور گشت که آن را توسعه دهد. «سیّار بن معرور» می‌گوید: روزی عمربن خطاب برای ما خطبه خواند و ضمن آن گفت: ای مردم! این مسجد را پیامبر بنا فرموده است و همه انصار و مهاجران در ساختن آن همراهی کرده‌ایم، در این مسجد نماز بگزارید و اگر جایی برای سجده نیافتید، بر پشت برادران مسلمان خود سجده کنید. (2)

سجده بر پشت نمازگزار به شکلی که گفته شد، از نظر فقه شیعه، نه تنها از نظر ارتفاع محل سجده از محل زانو باطل است، بلکه اگر- فرضاً- این مقدار مرتفع هم نباشد از این نظر باطل است که سجده تنها بر زمین (مانند خاک، سنگ و ...) و نباتات (غیر مأکول و ملبوس) صحیح است و بر انواع ملبوس و مأکول انسان و نیز بر معادن صحیح نیست. (3)

عبور از مقابل نمازگزار

اشاره

1- عبدالرحمن الجزیری، الفقه علی مذاهب الأربعة، ج 1، ص 233.
2- ابوبکر احمد بن حسین بیهقی، دلائل النبوة، ترجمه مهدوی دامغانی، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، ج 2، ص 191.
3- امام خمینی- ره-، تحریر الوسیله، ج 1، ص 135.