بحث‌هایی از فقه تطبیقی صفحه 48

در نتیجه، هر کس معتقد است «بسم‌اللَّه ...» از آیات سوره حمد است، قرائت آن را در نماز واجب می‌داند. همچنین کسی که آن را آیه‌ای از هر سوره می‌داند، طبعاً- چه در حمد و چه در غیر حمد- فتوا به وجوب قرائت آن می‌دهد. (1)

براساس این مطلب، فقهای فرقه مالکیه، چون «بسم‌اللَّه ...» را جزء سوره نمی‌دانند، فتوا داده‌اند که نه در نمازهای «جهریه» (نمازهایی که باید بلند خوانده شود) خوانده می‌شود و نه در «اخفاتیّه» (نمازهایی که باید آهسته خوانده شود). (2) و فقهای «شافعیّه» اتفاق نظر دارند که «بسم‌اللَّه» جزء همه سوره‌های قرآن است و باید خوانده شود. (3)

اما فقهای شیعه، براساس روایات امامان معصوم، (4) معتقند که:

«بسم‌اللَّه ...» جزء همه سوره‌های قرآن- جز سوره برائت- است. (5) لذا فتوا داده‌اند که اگر کسی «حمد» یا سوره بعد از «حمد» را بدون «بسم‌اللَّه ...» بخواند، حمد و سوره کامل نخوانده است، و این مطلبی است که هم فقهای گذشته شیعه آن را مطرح کرده‌اند، (6) و هم فقهای معاصر.

«امام خمینی»- رضوان‌اللَّه‌علیه- در «تحریرالوسیله» چنین‌فتوا داده

1- ابن رشد قرطبی، بدایة المجتهد، بیروت، دارلمعرفة، ج 1، ص 125.
2- همان مأخذ.
3- فخر رازی، تفسیر مفاتیح الغیب، بیروت، ط 3، داراحیاء التراث العربی، ج 1، ص 205.
4- مجلسی، بحارالأنوار، بیروت، مؤسسه وفاء، ج 82، ص 75- 74. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، تهران، دارالکتب الإسلامیه، ج 4، ص 745.
5- سید کاظم یزدی، عروةالوثقی، تهران، دارالکتب الأسلامیه، ص 220، مسئله 9.
6- سید مرتضی، شرح الجمل العلم و العمل، تصحیح مدیر شانه‌چی، چاپ دانشگاه مشهد، ص.