بحث‌هایی از فقه تطبیقی صفحه 51

شمرده است. (1)

سیر تاریخی مسأله‌

بررسی سیر تاریخی این مسأله نشان می‌دهد که زمامداران وقت، اصرار زیاد داشتند که بر خلاف تأکید فراوان پیشوایان اهل بیت، آهسته خواندن «بسم‌اللَّه ...» را به هر قیمتی که هست تثبیت کنند، از این نظر، گاهی پیشوایان معصوم، از روی تقیه آهسته می‌خواندند و پیروان خود را نیز به آن دعوت می‌کردند بطوری که مرحوم «شیخ حرّ عاملی» در کتاب «وسائل الشیعه» بابی تحت عنوان: «جایز بودن ترک بسم‌اللَّه ...» و نیز «جایز بودن آهسته خواندن آن از روی تقیه» باز کرده است، (2) و این نشان می‌دهد که فشار و اصرار از طرف حکومتهای وقت، به قدری شدید بوده که امامان، تقیه را تجویز نموده‌اند.

این بحث را با نقل سخنی از «فخر رازی» یکی از بزرگترین مفسران اهل سنت به پایان می‌بریم، وی در این زمینه بحث گسترده‌ای دارد و اقوال و فتاوای اهل سنت را نقد و بررسی می‌کند و از نظریه جزء بودن «بسم‌اللَّه ...» و بلند خواندن آن در نماز جانبداری می‌کند و می‌گوید:

مذهب فقهی «علی»- علیه‌السلام- بلند خواندن بسم‌اللَّه در تمام نمازهای، «اخفاتیّه» و «جهریه» بوده و در تمام عمر به این مذهب و روش ثابت مانده است. حقانیت مذهب فقهی علی- ع- در ذهنم قوی و