نقش نهج‌البلاغه در فقه اسلامی صفحه 12

و اما در مورد جهاد با دشمن در موارد متعددي نهج‌البلاغه مي‌تواند به عنوان سندي مورد استفاده قرار گيرد از جمله:

متابعت فرماندهي

در زمينه‌ي جهاد تهاجمي كه مشهور فقهاء آن را منوط به زمان حضور امام مي‌دانند و جهاد دفاعي كه در هر عصر و زماني به هنگام هجوم دشمن واجب و لازمست آن هم بايد با نظر ولي فقيه و فرمان فرماندهان او انجام گيرد چرا كه هر اقدام بي‌موقع عواقب زيانبار و دردناكي خواهد داشت علي (ع) در همين زمينه در يكي از خطبه‌هاي خود مي‌فرمايد:

«الزموا الارض و اصبروا علي البلاء و لا تحركوا بايديكم و سيوفكم في هوي السنتكم و لا تستعجلوا بما لم يعجل الله لكم، … فان لكل شي مده و اجلا.»

«توقف كنيد و مشكلات را تحمل نمائيد و دستها و شمشيرها را مطابق هواي نفس به گردش در نياوريد و هر چيزي مدت و سر آمدي دارد.» [14].

حكم فرار از جهاد

بدون شك فرار از جنگ از محرمات و گناهان كبيره است و علاوه بر صراحت قرآن در اين زمينه در روايات اسلامي نيز روي آن تكيه شده است.

در نهج‌البلاغه نيز در اين زمينه حديث گويائي آمده است. «و ايم الله لئن فررتم من سيف العاجله لا تسلمون من سيف الاخره، انتم لها ميم العرب و السنام الاعظم، ان في الفرار موجده الله و الذل اللازم و العار الباقي و ان الفار غير مزيدفي عمره و لا محجوب بينه و بين يومه».

«به خدا سوگند اگر از شمشير دنيا فرار كنيد از شمشير آخرت سالم نمي‌مانيد شما بزرگان عرب هستيد و شرافتمندان بر جسته، در فرار، غصب و خشم خدا است و ذلت هميشگي و ننگ جاويدان، فرار كننده چيزي به عمر خويش نمي‌افزايد، و بين خود و روز مرگش حائلي ايجاد نمي‌كند». [15].

جنگ با بغات و مراعات اولويتها

در مورد جنگ با بغات (آنها كه بر ضد حكومت اسلامي قيام مي‌كنند) و احكام آن فصل مشروحي در فقه در كتاب الجهاد آمده از جمله اينكه:

در مبارزه با دشمنان اولويتها را بايد در نظر داشت و قبل از همه با دشمنان خطرناكتر