- دیباچه 1
- پیشگفتار 3
- حجیت عقل 5
- اشاره 5
- اشاره 6
- اختلاف در دلیلیت عقل 8
- موارد حجیت عقل 9
- 1. موارد ملازمات 9
- اشاره 9
- 2. موارد تنقیح مناط 10
- 3. موارد حسن و قبح 11
- اشاره 12
- حدود عقل در مجال عقاید 12
- الف) وجوب شناخت خداوند سبحان 13
- ج) قبح عقاب بلابیان 13
- ب) قبح تکلیف مالایطاق 13
- د) قبح عذاب طفل در آخرت 14
- حسن و قبح عقلی از دیدگاه قرآن کریم 14
- ثمرات حسن و قبح عقلی 15
- عقل نظری و عقل عملی 17
- تبیین قاعده حسن و قبح عقلی 18
- اشاره 18
- الف) عناوین اولیه 19
- ب) عناوین ثانویه 19
- ادله قائلین به حسن و قبح عقلی 19
- تقریر دلیل 19
- اشاره 20
- دلیل دوم 20
- اشاره 20
- دلیل اول 20
- اشاره 20
- اشاره 20
- ادله منکرین حسن و قبح عقلی 20
- دلیل سوم 20
- پاسخ 20
- پاسخ 20
- پاسخ 21
- دلیل چهارم 22
- پاسخ 22
- اشاره 22
- اشاره 22
- دلیل پنجم 22
- اشاره 23
- اشاره 23
- پاسخ 23
- دلیل ششم 23
- پاسخ 24
- پاسخ 24
- دلیل هفتم 24
- اشاره 24
- اشاره 25
- میزان استفاده از عقل نزد سلفیها 25
- اشاره 26
- 1. عدم استقلال عقل در فهم حقایق 26
- اشاره 26
- 2. تقدیم روایت صحیح بر عقل 27
- نقد 27
- اشاره 28
- 3. وهابیان و تقدیم نقل صحابه بر عقل 28
- پاسخ 28
- چرخشی در مواضع ابن تیمیه درباره عقل 29
- اشاره 31
- ادله وهابیان در تقدیم نقل بر عقل 31
- پاسخ 32
- اشاره 32
- دلیل اوّل 32
- اشاره 32
- دلیل سوم 34
- اشاره 34
- دلیل دوم 34
- پاسخ 34
- اشاره 34
- دلیل چهارم 34
- پاسخ 34
- اشاره 34
- پاسخ 35
- اشاره 35
- دلیل پنجم 35
- دلیل ششم 35
- پاسخ 35
- اشاره 35
- پاسخ 37
- دلیل هفتم 38
- اشاره 38
- پاسخ 39
- اشاره 39
- دلیل هشتم 39
- پاسخ 40
- تفکیک بین اصول و فروع 40
- اتفاق بر عدم کفایت عقل 42
- محدودیتهای ادراکی عقل 42
- ابوحنیفه، مخاطب اعتراضات سلفیها 43
- مسیحیت و بیاعتنایی به عقل در باب عقاید 44
- وهابیان و انحصار استدلال به ادله قرآنی و روایی 46
- اشاره 46
- اشاره 47
- قرآن و دعوت به تعقل 54
- 2. تعجب از عدم تعقل 55
- اشاره 55
- اسلوبهای قرآن در دعوت به تعقل 55
- 3. مدح اهل تعقل 55
- 1. دعوت به تعقل در آیات الهی 55
- 4. مذمّت به جهت عدم تعقل 55
- اشاره 56
- 1. تعقل در آسمانها و زمین 57
- 2. تعقل در مخلوقات اطراف انسان 57
- 3. تعقل در نفس خود 57
- 1. آشنایی با قدرت خدا در آفاق و انفس 58
- اشاره 58
- اهداف قرآن از دعوت به تعقل 58
- 2. آشنایی با اسرار حکمت الهی 58
- 3. آشنایی با حکمت تشریع 59
- 4. آشنایی با فلسفه تاریخ و عبرت از آن 60
- روایات در مدح عقل 61
- اشاره 61
- 1. احادیث اهل بیت: 61
- 2. احادیث اهل سنت 66
- وهابیان و خلط بین خبر و سنت 68
- لزوم دور در تخطئه مطلق عقل 69
- استفاده قرآن از استعارات و کنایات 69
- اشاره 71
- وهابیان و اعتماد به خبر واحد در عقاید 71
- بررسی ادله وهابیان 72
- اشاره 72
- اشاره 72
- دلیل اول 72
- پاسخ 73
- دلیل دوم 73
- پاسخ 73
- اشاره 73
- اشاره 74
- دلیل سوم 74
- اشاره 75
- پاسخ 75
- دلیل چهارم 75
- پاسخ 76
- دلیل پنجم 77
- اشاره 77
- پاسخ 78
- عدم جواز اعتماد به روایات ضعیف در عقاید 82
- کتابنامه 83
ولی وهابیان، این حکم را از جهت عقلی بدون استناد به شرع قبول ندارند.
د) قبح عذاب طفل در آخرت
یکی دیگر از احکام عقل، قبح عذاب طفل در آخرت است؛ زیرا این عمل ظلم است و خداوند سبحان آن را انجام نمیدهد، ولی وهابیان آن را بر خدا جایز دانسته بلکه در صورت عمل، عین عدل میدانند.
حسن و قبح عقلی از دیدگاه قرآن کریم
از قرآن کریم استفاده میشود که عقل قابلیت دارد تا حسن یا قبح برخی از افعال را بفهمد گرچه شارع مقدّس درباره آن دستوری نداشته باشد؛ مثل آنکه عقل حُسن احسان و جزا دادن احسان به احسان و حسن عدل و وفای به عهد و ... را درک میکند، همچنان که بذاته قبح ظلم و پاداش نیکی به ظلم و نقض پیمان را نیز درک مینماید. و این مطلبی است که از ظاهر بلکه صریح برخی از آیات استفاده میشود؛
1. خداوند متعال میفرماید:
(وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً قالُوا وَجَدْنا عَلَیها آباءَنا وَ اللهُ أَمَرَنا بِها قُلْ إِنَّ اللهَ لا یأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ أَ تَقُولُونَ عَلَی اللهِ ما لا تَعْلَمُونَ) (اعراف: 28)
و هنگامی که کار زشتی انجام میدهند میگویند: پدران خود را بر این عمل یافتیم؛ و خداوند ما را به آن دستور داده است! بگو: خداوند (هرگز) به کار زشت فرمان نمیدهد! آیا چیزی به خدا نسبت میدهید که نمیدانید؟!