عقل از منظر وهابیان صفحه 7

یا هِشامُ! إنَّ لله عَلَی‌النّاس حُجَّتَین: حُجَّةٌ ظَاهِرَةٌ وَ حُجَّةٌ بَاطِنَةٌ؛ فَأَمَّا الظَّاهِرَةُ فَالرُّسُلُ وَ الأنْبِیاءُ وَ الأَئِمَّةُ، وَ أَمَّا البَاطِنَةُ فَالعُقُولُ. (1)

همانا خداوند بر مردم دو نوع حجت دارد: یکی حجت ظاهر و دیگری حجت باطن، اما حجت ظاهر همان رسولان و انبیا و ائمه‌اند، و اما حجت باطن، عقول می‌باشد.

از این حدیث و احادیث دیگر استفاده می‌شود که اسلام به احکامی که عقل به طور مستقل در آنها نظر دارد به شرطی که از انحرافات و غرائز حیوانی به دور باشد و احکام آن عقلی قطعی باشد، مورد احترام بوده و به دیده عظمت می‌نگرد. و لذا مشاهده می‌کنیم که علمای شیعه در طول تاریخ فقاهت، ادله شرعی را در چهار منع: کتاب، سنت، اجماع و عقل منحصر کرده‌اند.

ابن ادریس حلی (539- 598 ه. ق) می‌فرماید:

انّ الحقّ لا یعدو اربع طرق: امّا کتاب الله سبحانه، أو سنّة رسوله (ص) المتواترة المتفق علیها، أو الاجماع، أو دلیل العقل، فاذا فقدت الثلاثة فالمعتمد فی المسائل الشرعیة عند المحقّقین الباحثین عن مأخذ الشریعة، التمسک بدلیل العقل فیها ... (2)

حق از چهار طریق تجاوز نمی‌کند: یا کتاب خدای سبحان است و یا سنت متواتر و مورد اتفاق رسولش و یا اجماع و یا دلیل عقل، و هرگاه سه دلیل اول نبود آنچه نزد محققین و بحث‌کنندگان از