خردگرایی در قرآن و حدیث صفحه 247

پژوهشی در معانی جهل

ملاحظۀ آنچه اسلام در ابواب مختلف معرفت شناسی آورده،نشان می دهد که این آیین الهی،برای ساختنِ جامعۀ ارزشی مورد نظر خود،پیش از هر چیز و بیش از هر چیز دیگر به اندیشه و شناخت و آگاهی اهمّیت داده و انسانها را از خطر جهل و به کار نینداختن اندیشه،برحذر داشته است.

از نظر اسلام،جهل،آفت شکوفایی انسانیت و ریشۀ همۀ مفاسد فردی و اجتماعی است (1)و تا این آفت،ریشه کن نشود،ارزشها شکوفا نمی گردد و جامعه انسانی تحقّق نمی یابد.

از نظر اسلام،جهل،ریشۀ همۀ شرور،بزرگ ترین مصیبت،زیانبارترین بیماری و خطرناک ترین دشمن است و شخص جاهل،بدترین جنبده ها،بلکه مرده ای است میان زندگان.

برای فهم درست آیات و احادیثی که دربارۀ مذمّت جهل و جاهل و علائم و احکام آن،و در یک جمله،ضرورتِ جهل زدایی وارد شده.نخستین مسئله این است که:جهل چیست و آیا مطلق جهل از نظر اسلام،مذموم است و خطرناک،یا معنای