پرتو خرد: (خلاصه کتاب عقل): تحریر درس گفتارهای دکتر سید محمد بنی هاشمی صفحه 106

علوم بندگان هادی معصوم را پذیرا شد و به مرداب های راکِد بافته های بشر عادی غیرمعصوم قانع نگشت.

باری، حکومت ظاهری دنیا غصب شدنی بود، امّا خلافت علمی رسول اللّه صلی الله علیه و آله و سلم را نمی توان سلب کرد، زیرا خدا چنین خواسته که نور علم را نیفکند جز در قلب کسی که می خواهد.

5 _ 3 _ علم مطبوع و علم مسموع

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند :

«العِلْمُ عِلْمانِ: مَطْبُوعٌ وَ مَسْمُوعٌ. وَ لا یَنْفَعُ الْمَسْمُوعُ إِذا لَمْ یَکُن الْمَطْبُوعُ.»(1)

«علم دو گونه است: مطبوع (سرشته شده در نهاد آدمی) و مسموع (شنیده شده). و (علم) مسموع سودی ندارد، وقتی (علم) مطبوع نباشد.»

علم مطبوع، در طبیعت و سرشت آدمی نهاده شده است و به آموزش نیاز ندارد. مثال روشن آن، مستقلّات و بدیهیّات عقلیّه است که احتیاج به شنیدن از عالِم ندارد. از این کلام درمی یابیم که کسی که فاقد علم مطبوع باشد، به علم مسموع دست نمی یابد، زیرا علم مطبوع، پایه و اساس فهمِ علمِ مسموع است. مصادیق علم مطبوع یا همان بدیهیّات، معدود و محدود، امّا در عین حال بسیار ارزشمندند. سرمایه اساسی بشر در وادی معرفت، همین بدیهیّات است که هرگز نباید آنها را وانهد.

با توجّه به مباحثی که درباره منبع نور علم آمد، مصداق علم مسموع را باید علم صحیح و راستین اهل بیت علیهم السلام بدانیم. علم مسموع ایشان، چه در قلمرو مستقلّات عقلیّه _ که جنبه تنبیهی دارد _ و چه در حوزه غیر مستقلّات عقلیّه _ که شأن تعلیمی برای آنان قائلیم _ برپایه علم مطبوع فهم می گردد.