پرتو خرد: (خلاصه کتاب عقل): تحریر درس گفتارهای دکتر سید محمد بنی هاشمی صفحه 51

صدق غیر مفسد، قابل سلب نیست.

2 _ 10 _ بررسی دو دیدگاه درباره مستقلّات عقلیّه

اشاره

پیش از اتمام بحث مستقلّات عقلیّه، مناسب است به برخی از نگرش های دیگر در این باره اشاره کنیم و آنها را با آنچه گفتیم، بسنجیم. در اینجا به نقل و نقد دو نظر معروف اکتفا می کنیم:

الف ) دیدگاه اوّل: مستقلّات عقلیّه از مشهورات و آراء محموده اند.

اشاره

طبق یک نظر رایج، آنچه که ما آن را «مستقلّات عقلیّه» نامیدیم، از «مشهورات» محسوب می شود. این نگرش، متأثّر از مشی فلسفی بوعلی است. در اشارات چنین آمده است :

«و از جمله آنها (مشهورات)، آراء محموده اند که می توانیم به آنها نام مشهوره را اختصاص بدهیم. زیرا که هیچ پشتوانه ای جز شهرت ندارند. و اینها آرائی هستند که اگر انسان باشد و عقل خالصِ او و حسّ و وهمش، یعنی طوری تربیت نشده باشد که این قضایا را بپذیرد و بدان اعتراف آورد، و استقراء _ به جهت کثرت مصادیق جزئی همراه با گمان قوی _ او را مایل به پذیرش حکمی نکرده باشد و دلسوزی و خجالت و غرور و غیرت انسانی، او را به قبول آن فرانخوانده باشد، آنگاه انسان به جهت پیروی از عقل یا وهم یا حسّ خویش، آن را نمی پذیرد، مانند حکمِ ما به اینکه گرفتنِ مالِ انسان قبیح است و یا اینکه دروغ گفتن قبیح است و شایسته نیست کسی آن را انجام دهد. و از همین قبیل است آنچه بسیاری از مردم می پندارند با اینکه شرع برخلافِ آن حکم کرده، مانند زشتی ذبح حیوان، که از روی غریزه رقّت، اکثر مردم چنین می پندارند. حال آنکه هیچ یک از این احکام را عقل ساده،