جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 101

حتّی انبیا و پیامبران علیهم السلام هم نمی آمدند عقل برای درک آن ها مشکل نداشت. حُسن عدالت و قُبح ظلم، ازجمله مسایلی است که عقل، آن را با تمام شاخ وبرگ هایش درک می کند. بنابراین، انبیا این بخش از ادراکات عقلیّه را تأیید وتقویت می کنند. آیاتی از قبیل: (کُونُوا قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ) (1) و (اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ

لِلتَّقْوَی) (2) درحقیقت، تأیید و تقویت ادراکات عقلیّه درباره حسن احسان و قبح

ظلم است.

ب) بخش دوم، اموری است که عقل، کلیّات آن را درک می کند، امّا به جزئیّات آن پی نمی برد و شرع، حکم جزئیّات آن را بیان می کند. مثلا عقل درک می کند که اغنیا و ثروتمندان باید نیاز فقرا و مستمندان جامعه را برطرف کنند، وگرنه جامعه مختل شده و به بی نظمی ها و دشمنی ها و کینه ورزی ها مبتلا می گردد. امّا این که این کمک ها چگونه باشد؟ به چه اموالی تعلّق گیرد؟ مقدار و اندازه آن چقدر باشد؟ به چه افرادی پرداخت؟ مدّت زمان آن چقدر باشد؟ و دیگر جزئیات آن را عقل درک نمی کند، و لذا شرع عهده دار آن می شود.

یا عقل درک می کند که اموال میّت به نزدیک ترین بستگانش می رسد، امّا این که آیا دولت هم می تواند از ارث مالیات بگیرد؟ سهام هریک از ورثه چه مقدار است؟ آیا همه ورثه از تمام اموال میّت سهم می برند یا از بخش خاصی از آن و جزئیّاتی مانند این ها، از قلمرو عقل خارج است و به قوانین شرع نیاز دارد.

خلاصه این که عقل، اصل و اساس بخش دوم قوانین شریعت و تکوین را درک می کند ولی تفصیل آن در شریعت آمده است.

3. چراغ های هدایت

بشر در زندگی خود، همچون کسی است که در بیابان تاریکی است و برای