جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 106

هستند، فکر می کند و لذا هنگامی که نعمتی به او برسد شکر آن را به جای می آورد تا خداوند آن را برایش نگه داشته و زیاد کند. برخلاف جاهل نادان، که با کفران نعمت، زمینه ساز عذاب الهی می شود.

نشانه دوم: شکیبایی در برابر محرمات

دومین نشانه انسان عاقل این است که در مقابل گناهان و امور حرام، خویشتن دار و صبور باشد و حرام بر صبر او غلبه نکند؛ چه آن امر حرام مسائل جنسی باشد یا مسائل مالی یا جاه و مقام. چراکه تاریخ نشان می دهد پیروزی از آنِ کسانی بوده که صبر را پیشه خود کرده اند. برای مثال حضرت یوسف علیه السلام در عنفوان جوانی در مقابل طغیان شهوت صبر کرد و خود را نباخت، به همین دلیل خداوند او را به مقام عزیز مصر نائل کرد. امّا زلیخای هوسباز که هوی و هوس بر او مسلّط شد و شکیبایی را از دست داد، خوار و ذلیل و بی مقدار گشت.

انسان عاقل از تجربیّات دیگران درس می گیرد و آن ها را در زندگی خود به کار می بندد، تا نه حرام بر او مسلّط شود و نه حلال مانع شکرش گردد.

با این دو نشانه می توان میزان عقل خود را محک زد؛ عقل عاقل به وی اجازه نمی دهد که مست مال دنیا و نعمت ها شده و در مقابل شهوات صبر از کف دهد.