جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 108

1. آرزوهای طولانی

آرزوهای دور و دراز آن چنان انسان را به خود مشغول می کند که همه ذهن او را اشغال کرده و اجازه فکر کردن به چیز دیگر را نمی دهد. مثلا یک انسان مجرّد بی خانه با خود می گوید: «اگر خداوند یک منزل مسکونی صد متری با یک اتاق خواب، روزی ام کند دیگر چیزی نمی خواهم». خداوند حاجتش را برآورده می کند، امّا او به آن مقدار قناعت نمی کند و با خود می گوید: «از سعادت مرد این است که خانه ای وسیع داشته باشد (مِنْ سَعادَهِ الْمَرْءِ اَنْ یَتَّسِعَ مَنْزِلُهُ) (1) اگر خانه ای

500 متری نصیبم شود قطعآ سعادتمند خواهم شد». ازقضا خداوند این آرزویش را نیز برآورده می کند. امّا او قانع نشده و با خود می گوید: «خیالم از خانه مسکونی راحت شد، امّا برای تفریح و رفع خستگی در یک منطقه خوش آب وهوا، به یک ویلا نیاز دارم». اگر این آرزو هم برآورده شود، آخرین آرزو نخواهد بود، زیرا با خود خواهد گفت: «فاصله منزل مسکونی تا ویلا را چگونه طی کنم؟ به یک وسیله سواری مطمئن و تندرو نیاز دارم» و برای تهیه آن تمام فکر وذکرش مشغول می شود و فرصتی برای اندیشیدن نخواهد داشت، چراکه آرزوهای طولانی، نامحدود هستند.

به قول شاعر:

هفت اقلیم ار بگیرد پادشاه همچنان در بند اقلیمی دگر (2)

خلاصه این که آرزوهای نامحدود اجازه درست فکر کردن را به انسان نمی دهد و عقل را نابود می کند.