جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 114

گاه انسان آن قدر غافل می شود که آخر وقت نماز به فکر نماز می افتد و تازه با کمک گرفتن از همسر و فرزندان و دوستان و همکاران متوجه می شود که نماز خوانده یا نه؟ و اگر نخوانده، با شتاب و عجله در آخرین لحظات، نماز دست وپا شکسته ای می خواند!

امام کاظم علیه السلامدرمان این آفت راتوجّه به خداودوری ازهوی وهوس هامی داند.

آفت دوم: از کار انداختن عقل

هنگامی که انسان از هوای نفس اطاعت کند، هوای نفس، غالب و عقل، مغلوب می شود. آری، این چراغ پرفروغ خدادادی و این رسول باطنی (که هم ردیف رسولان و پیامبران علیهم السلام است) درپی اطاعت از هوای نفس، از کار می افتد.

هنگامی که با آلودگان به موادّ مخدر درباره زیان های مختلف این مواد افیونی (ازجمله ذلّت شخصی معتاد، آوارگی خانواده اش، تباه کردن دنیا و آخرتش) صحبت می کنیم همه این ها را می پذیرد؛ امّا می گوید: «نمی توانم ترک کنم!» آری نمی تواند؛ چون عقلش مغلوب هوای نفسش شده و تا زمانی که «عقل»، اسیر و«هوای نفس»، امیر باشد کاری نمی تواند انجام دهد. در برخی از کلمات مولا امیرمؤمنان علیه السلام آمده است که «هوای نفس همانند مَرکب چموشی است که زمام وافسار ندارد (فَبِئْسَ الْمَطیَّهُ الّتی امْتَطَتْ نَفْسی مِنْ هَواها)». (1) چنین مرکبی را نمی توان کنترل کرد و سرانجام انسان را به زمین می زند.

چند روایت درباره هوای نفس

روایات زیادی درباره خطرات پیروی از هوای نفس وجود دارد که به سه نمونه آن قناعت می کنیم: