جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 115

1. حضرت علی علیه السلام می فرماید:

«إِنَّما بَدْءُ وُقُوعِ آلْفِتَنِ أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ، وَ أَحْکَامٌ تُبْتَدَعُ؛ سرآغاز فتنه ها دو چیز است: هوی و هوس هایی که از آن پیروی و حمایت می گردد و احکامی که بدعت گذاشته می شود». (1)

یکی از بدعت های عصر و زمان ما «احکام عرفی» است. عدّه ای می گویند: «احکام اسلام مربوط به 1400 سال قبل است و اکنون کارآیی ندارد، لذا باید ببینیم عرف چه می گوید و همان را معیار قرار دهیم». این گونه بدعت ها سرچشمه فتنه هاست.

در سازمان ملل و شورای امنیّت، چند کشور قدرتمند برای خود حق وتو قرار داده اند. این بدعت، نه با عقل سازگار است، نه وجدان می پذیرد و نه مردم آن را به رسمیّت می شناسند. و لذا منشأ مفاسد بی شمار و فتنه های فراوان است.

2. در روایت دیگری از حضرت علی علیه السلام می خوانیم:

«اَلْهَوی اَعْظَمُ الْعَدُوَّیْنِ؛ از میان دو دشمن، هوای نفس خطرناک تر است». (2)

بنابراین، دشمن درجه اوّل و پرخطر انسان، هوای نفس اوست، حال دشمن دوم هرچه و هرکس باشد تفاوتی نمی کند و به پای هوای نفس نمی رسد. ضربه ای که هوای نفس به انسان می زند هیچ دشمنی نمی زند.

3. حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود:

«اِنَّما سُمِّیَ الْهَوی لاَِنَّهُ یَهْوی بِصاحِبِهِ؛ علّت این که هوای نفس را به این نام نامیدند این است که صاحبش را به زمین می زند». (3)

یکی از معانی واژه «هوی» سقوط کردن است. «زَیْدٌ هَوی» یعنی زید افتاد وسقوط کرد. و این که فقها رفتن از حالت قیام به قعود (ایستادن به نشستن) را

1- نهج البلاغه، خطبه 50 .
2- میزان الحکمه، باب 4031، ح 21370 (ج 11، ص 4602).
3- میزان الحکمه، باب 4031، ح 21369 (ج 11، ص 4602).