جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 118

یا همکارانی که اخلاق کاری را مراعات نمی کنند و حق را باطل و باطل را حق جلوه می دهند.

بسیاری از جوانان از چنین تنهایی شکایت دارند و می پرسند: چه کنیم؟ آیا با آن ها هماهنگ و همرنگ شویم تا تنهایی مرتفع گردد؟ یا از آن ها جدا شویم وانواع مشکلات، ازجمله مشکل تنهایی را به جان بخریم؟

امام کاظم علیه السلام در پاسخ سؤال مذکور دستورالعمل زیر را ارائه می فرماید: در چنین مواردی تنهایی و وحدت را انتخاب کن و بر مشکلاتش صبر نما و خودت را آلوده این گونه افراد مکن، که صبر بر وحدت، نشانه عقل است و عقل، تنهایی و پاک بودن را بر آلودگی و با اجتماع آلوده بودن ترجیح می دهد. زیرا به تعبیر یکی از شعرای معاصر: «همرنگ جماعت شدنت رسوایی است».

سپس امام علیه السلام به چهار مشکلی که ممکن است در چنین محیط هایی به وجود آید اشاره کرده و راه حلّ آن ها را بیان می نماید. توجّه بفرمایید:

1. نداشتن انیس و مونس؛ این مشکل را به وسیله انس با خداوند متعال حل کن که خداوند انیس بی کسان است (یا اَنیسَ مَنْ لا اَنیسَ لَهُ) (1) ، کسی که با خداست تنها نیست، بلکه کسی که بی خداست تنهاست؛ هرچند در میان جمعیّت باشد.

2. تنهایی؛ و این، غیر از نداشتن انیس و مونس است. به عنوان مثال، گاه کسی سوار قطاری می شود و در کوپه قطار، رفیق و همسفر و انیس و مونسی ندارد؛ در حالی که افرادی در آن جا هستند، ولی رفیق و دوست و مونس او نیستند. امّا گاه هیچ کس در کوپه او نیست، که در این صورت تنهای تنهاست.

خداوند متعال، هم انیس و مونس شخص باایمان است در جامعه ای که افراد زیادی هستند، ولی براثر بی ایمانی و فساد اخلاقی با آن ها انس ندارد، و هم رفیق و همراه انسان باایمان تنهاست، در جایی که هیچ شخص دیگری نیست.