جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 129

هوی و هوس و شهوات مبادله می کنند. عدّه ای با اوهام و خیالات معاوضه اش می نمایند، امّا گروهی که قدر این سرمایه را می دانند با آن، دانش و حکمت تهیّه می کنند و به امکانات دنیایی توجّهی نکرده، به کم قانعند.

از دیدگاه امام کاظم علیه السلام گروه آخر در تجارت خود سود برده و بقیّه خسران دیده اند، زیرا کسی در تجارت سود می کند که در مقابل آنچه می دهد چیز ارزشمندتری به دست آورد و جز حکمت و دانش، چه کالایی گران بهاتر از سرمایه عمر است؟ کسی که به حکمت و دانشِ اندک قناعت کرده، تمام عمرش را صرف جمع آوری مال و ثروت نموده و سعی می کند هر روز مقدار دارایی اش افزون شود و حاصل کارش در پایان عمر، خانه و اتومبیلی گران قیمت و زندگی تجمّلاتی و پرزرق و برقی است که به هنگام مرگ به دست ورثه می افتد و معلوم نیست با آن چه کنند، و او باید با دست خالی به ملاقات پروردگارش برود، آیا چنین شخصی خسران ندیده است؟

بنابراین، باید مراقب باشیم که در مقابل از کف دادن سرمایه عمر، چه چیزی به دست می آوریم. آیا در این تجارت سودی برده ایم یا زیان کرده ایم؟

حکمت در قرآن

واژه حکمت در 20 آیه قرآن مجید آمده است که به چند مورد آن اشاره می کنیم:

1. خداوند متعال در آیه شریفه 269 سوره بقره می فرماید:

«(یُؤْتِی الْحِکْمَهَ مَنْ یَشَاءُ وَمَنْ یُؤْتَ الْحِکْمَهَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْرآ کَثِیرآ وَمَا یَذَّکَّرُ إِلاَّ أُوْلُوا الاَْلْبَابِ)؛ (خدا) دانش و حکمت را به هرکس بخواهد (و شایسته باشد) می دهد؛ و به هرکس دانش داده شود، خیر فراوانی داده شده است و جز خردمندان، (این حقایق را درک نمی کنند و) متذکّر نمی شوند».

در این آیه شریفه، از حکمت، به خیر کثیر تعبیر شده است.