جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 141

زهد در دنیا و رغبت به آخرت، هم در قرآن مجید و هم در روایات اسلامی به طور گسترده مطرح گردیده و راه نجات از گرفتاری های دنیا و آخرت شمرده شده است.

درباره حقیقت زهد، بسیاری گرفتار خطا و اشتباه شده و زهد را به معنای ترک دنیا و امور دنیایی و چسبیدن به آخرت و امور اخروی تفسیر کرده اند. طبق این تفسیر، پیشرفت در علم و صنعت و تکنولوژی و اختراعات و اکتشافات و مانند آن، از امور دنیایی است و زاهد به سراغ آن نمی رود. معنی این سخن این است که اسلام، مخالف ترقّی و پیشرفت است!

در حالی که اگر کلام حضرت علی علیه السلام را می دیدند، به معنای حقیقی زهد پی می بردند. حضرت فرمود:

«الزُّهْدُ کُلُّهُ بَیْنَ کَلِمَتَیْنِ مِنَ آلْقُرْآنِ: قَالَ آللّهُ سُبْحَانَهُ: (لِکَیْلاَ تَأْسَوْا عَلَی مَا فَاتَکُمْ،

وَ لاَ تَفْرَحُوا بِمَا آتَاکُمْ) (1) وَمَنْ لَمْ یَأْسَ عَلَی آلْمَاضِی، وَلَمْ یَفْرَحْ بِالاْتِی فَقَدْ أَخَذَ آلزُّهْدَ بِطَرَفَیْهِ؛ تمام زهد در دو جمله از قرآن مجید آمده است: (آن جا که) خدا می فرماید: «این به دلیل آن است که برای آنچه از دست داده اید تأسّف نخورید وبه آنچه به شما داده است دلبسته و شادمان نباشید» بنابراین، آن کس که غم گذشته را نمی خورد و برای آینده شاد و خوشحال نیست، هر دو جانب زهد را رعایت کرده است». (2)

طبق این روایت، زهد به معنای ترک استفاده از صنایع و اختراعات واکتشافات و ثروت و امکانات دنیا نیست، بلکه وابستگی نداشتن به دنیاست، به این معنا که اگر چیزی از دست رفت، بر آن تأسّف و غصه مخوری و چنانچه نعمتی به تو رسید دلبسته و خوشحال و مغرور نشوی. نه داشته ها تو را دلخوش و سرمست کند و نه از دست رفته ها سبب افسردگی و تأسّفت شود. بلکه در