جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 151

عاقلان کفران نعمت نمی کنند و مبدأ شرور نیستند، ولی بی خردان مبدأ شرور وآفاتند.

2. «وَالرُّشْدُ وَالْخَیْرُ مِنْهُ مَأْمُولاَنِ؛ عاقل مبدأ خیر و برکت و رشد و احسان است». عقل، سرچشمه نیکی ها و مانع از شرور و بدی هاست. لذا، از عاقل جز نیکی انتظار نمی رود.

3.«وَفَضْلُ مَالِهِ مَبْذُولٌ؛ عاقل اموال اضافه اش را در راه خداوند احسان می کند».

چرا انسان آنچه را نیاز ندارد ذخیره کند و برای کسانی که معلوم نیست با آن چه خواهند کرد نگه دارد؟ او حساب و کتاب پس دهد و دیگران استفاده کنند! آیا این کار عاقلانه است؟

متأسّفانه این کارِ ناپسند به قدری رایج شده که به صورت ضرب المثل درآمده است، می گویند: «ضرر به وارث می خورد»؛ یعنی می فهمد که اضافه بر نیازش است، ولی حرص می خورد که وارث سهم بیشتری ببرد.

4. «وَفَضْلُ قَوْلِهِ مَکْفُوفٌ؛ از سخنان اضافه (فضول الکلام) خودداری می کند».

غالب گناهان با زبان انجام می شود، همان گونه که در کتاب اخلاق در قرآن نوشته ایم، بیش از سی گناه کبیره با زبان انجام می گردد (1) ، و لذا مراقبت از زبان

بسیار مهم است.

5. «وَنَصِیبُهُ مِنَ الدُّنْیَا الْقُوتُ؛ عاقل به مقدار نیاز از دنیا بهره می گیرد».

عاقل قناعت پیشه است و برای اضافه بر نیازش اظهار نیاز نمی کند.

6. «لاَ یَشْبَعُ مِنَ الْعِلْمِ دَهْرَهُ؛ تمام عمر از علم و دانش سیر نمی شود».

دانش ازجمله اموری است که حدّی برای آن ذکر نشده است. حقیقتآ باید از گهواره تا گور دانش آموخت. (اُطْلُبُوا الْعِلْمَ مِنَ الْمَهْدِ اِلَی اللَّحَدِ) (2) ، چراکه علم