جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 154

فراز بیست و نهم: عاقل دروغ نمی گوید

اشاره

حضرت کاظم علیه السلام در فراز بیست و نهم می فرماید:

«یَا هِشَامُ! إِنَّ الْعَاقِلَ لاَ یَکْذِبُ، وَإِنْ کَانَ فِیهِ هَوَاهُ؛ ای هشام! انسان عاقل دروغ نمی گوید هرچند (برای منافعی که از طریق دروغ گفتن تأمین می شود) به آن تمایل داشته باشد».

قبح و زشتی دروغ

در این جا ذکر چند نکته لازم است:

نکته اوّل: از تعبیر روایت استفاده می شود که حرمت دروغ، از واضحات عقلیّه وجزء ضروریّات و بدیهیّات است که انسان در پرتو نور عقل به زشتی آن پی می برد.

نکته دوم: هر سخن و گفتار و کردار خلاف واقع را دروغ می گویند. البتّه معمولا دروغ را درباره الفاظ و سخنان خلاف واقع به کار می برند، امّا گاه اعمال غیر واقعی نیز دروغ خوانده می شود. و لذا، شخصی را که در ظاهر اظهار ارادت می کند، امّا درواقع علاقه ای به شما ندارد، دروغگو می خوانید. بنابراین، هر سخن و عمل خلاف واقع، دروغ شمرده می شود.

نکته سوم: اهمیّتی که در روایات به صدق و راستی، و پرهیز از دروغ و کذب