جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 157

گناهان زیادی از دروغ سرچشمه می گیرد؛ ازجمله:

1. تقلّب؛ زیرا انسان متقلّب، تا دروغ نگوید موفق به تقلّب نمی شود.

2. خیانت؛ ابزار و وسیله خیانت، دروغ است. خائن، به دروغ، خود را امین جلوه می دهد تا موفّق به خیانت شود.

3. کم فروشی؛ کاسبی که جنس 45 کیلویی را به عنوان جنس 50 کیلویی می فروشد، به مشتری دروغ گفته است.

4. تدلیس؛ تدلیس نیز از ثمرات دروغ است. کسی که اصلا سواد ندارد وخودش را مهندس و دکتر جا می زند، انسان دروغگویی است. بنابراین، تدلیس بدون دروغ، ممکن نیست.

5. شهادت بر باطل؛ کسی که مطلبی را ندیده ولی به آن گواهی می دهد، دروغ گفته است.

6. قضاوت برخلاف حق؛ قاضی ای که به ناحق قضاوت می کند، قضاوتش مصداق دروغ است.

7. کلاهبرداری؛ کلاهبردار، اموال مردم را می گیرد و به آن ها وعده های دروغ می دهد تا بتواند کلاهبرداری کند.

8. ایجاد اختلاف؛ کسی که می خواهد (مثلا) بین شیعه و سنّی اختلاف بیندازد از دروغ استفاده می کند، مطالب کذبی از شیعه برای سنّی و مطالب خلاف واقع از سنّی برای شیعه نقل می کند تا به هدفش برسد.

9. تملّق و چاپلوسی؛ شخص مخاطب دارای برخی صفات شایسته نیست؛ امّا متملّق و چاپلوس، برای این که بتواند از او بهره برداری کند، او را به دروغ، واجد آن صفات می شمرد.

10. گمراه ساختن از راه حق؛ ابزار تمام بدعت گذاران و مدّعیان دروغین نبوّت وامامت و همه کسانی که انسان ها را منحرف می کنند، دروغ است.

خلاصه این که ابزار بسیاری از گناهان - که به ده مورد آن اشاره شد - دروغ است.