جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 164

فراز سی و یکم/ بخش اوّل: نشانه های سه گانه عاقل

اشاره

امام کاظم علیه السلام فراز سی و یکم را چنین آغاز می کند:

«یَا هِشَامُ! إِنَّ أَمِیرَ الْمُوْمِنِینَ علیه السلام کَانَ یَقُولُ: إِنَّ مِنْ عَلامَهِ الْعَاقِلِ أَنْ یَکُونَ فِیهِ ثَلاثُ خِصَالٍ؛ یُجِیبُ إِذَا سُئِلَ، وَیَنْطِقُ إِذَا عَجَزَ الْقَوْمُ عَنِ الْکَلامِ، وَیُشِیرُ بِالرَّأْیِ الَّذِی یَکُونُ فِیهِ صَلاحُ أَهْلِهِ. فَمَنْ لَمْ یَکُنْ فِیهِ مِنْ هَذِهِ الْخِصَالِ الثَّلاثِ شَیْءٌ فَهُوَ أَحْمَقُ؛ ای هشام! حضرت امیرمؤمنان علیه السلام همواره می فرمود: از علامت ها و نشانه های عاقل این است که دارای سه خصلت و ویژگی است: 1. هنگامی که از او سؤالی می شود جواب می دهد. 2. و زمانی که همگان از سخن گفتن عاجز می شوند سخن می گوید. 3. و هنگامی که مورد مشورت قرار می گیرد نظریه ای که به صلاح مشورت کننده است ارائه می دهد. بنابراین، کسی که هیچ یک از خصلت های سه گانه را نداشته باشد (عاقل نیست، بلکه) احمق است».

استناد به کلمات اولیا و معصومان علیهم السلام

همان گونه که بارها گفتیم، امام هفتم علیه السلام برای استحکام حجیّت عقل وپایه های عقلانیّت، به آیات فراوانی از قرآن مجید، کلمات حکیمانه لقمان حکیم، سخنان نورانی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و احادیث ناب حضرات معصومین علیهم السلام استدلال کرده و در ابتدای این فراز به سخنی از سخنان ارزشمند جدّش، حضرت امیرمؤمنان علی علیه السلام استناد جسته است.